ملائک التحفه؛ بررسی فرشته‌نگاری در نسخ چاپ سنگی کتاب تحفة المجالس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری تاریخ هنر اسلامی،دانشگاه هنر، تهران، ایران، نویسنده مسئول

چکیده

چاپ سنگی، زاده‌ گسترش سواد و نیاز به منابع خواندنی ارزان‌قیمت و همه‌گیر است و تصاویر کتاب‌های چاپ سنگی، به عنوان جلوه‌گاه هنر مردمی، ابعاد اجتماعی را به هنر می‌افزایند. در راستای بررسی این آثار ارزشمند، پژوهش پیش رو بر آن است، تا دریابد که در تصاویر نسخ چاپ سنگی کتاب تحفة المجالس‌، آیا فرشتگان حاضر در موقعیتی واحد، با سیمایی واحد تصویر شده‌اند؟ جهت بررسی این مساله، دو سویه‌ موقعیت واحد، یعنی حضور در معجزه‌‌ای واحد و نیز ایفای نقشی واحد، مورد مطالعه قرار خواهد گرفت؛ بستر این مطالعه، نسخه‌های چاپ سنگی کتاب تحفة المجالس‌ محفوظ در کتابخانه‌های تهران خواهد بود. جهت بررسی پرسش مذکور، شیوه‌ توصیفی- ‌تحلیلی به کار گرفته شده، و این پژوهش، با استفاده از منابع کتابخانه‌ای تدوین شده است. در این جستار، از پی یک مقدمه و توضیحی کوتاه پیرامون مفهوم فرشته، کتاب‌شناسی نسخه‌های چاپ سنگی کتاب تحفة المجالس گردآوری شده از کتابخانه‌های تهران می‌آید و بیست ‌و‌ دو کتاب چاپ سنگی معرفی می‌شود که از آن میان، هشت تحفة المجالس مصور هستند. سپس، با مرور جدول فرشته‌نگاری نسخ مذکور، تقسیم‌بندی انواع فرشتگان حاضر در این نسخ، در چهار گروه اصلی ارائه می‌شود و دستِ آخر ،با مطالعه‌ بصری فرشتگان آمده در تصویرسازی مجلس بدرقه‌ فاطمه(س) و نیز باشندگانی که در نقش فرشته‌ نجات‌بخش (مَلِکِ ناجی) به تصویر کشیده شده‌اند، در‌می‌یابیم که، فرشتگان به تصویر کشیده شده در تصویرسازی معجزه‌ای واحد، انواعی متفاوت و متنوع دارند و ایفای نقشی واحد، الزاما منجر به هم‌سانی یا تشابه فرشتگان ایفاگر آن نقش نمی‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mala'ik Al-Tuhfat; Study of the Angels' Presence in the Lithographed Copies of Tuhfat Al-Majalis

نویسنده [English]

  • Maryam Yaghmaeian
Ph.D. Stud. of History of Islamic Art, University of Art, Tehran, Iran (Corresponding Author)
چکیده [English]

 
Lithography was created as a result of the development of literacy and the need for access to cheap reading sources affordable to everyone. The illustrations of the lithographed books, as a medium for the portrayal of popular art, add social aspects to Persian art. The question to be addressed in this research is whether the lithographed copies of Tuhfat Al-Majalis, those set of angels present in similar locations within the content are illustrated in a similar way? To this purpose, two aspects of the same subject, i.e. presence in a one particular miraculous situation and also performing one particular role, will be reviewed in different lithographed copies of Tuhfat Al-Majalis, available in Tehran public libraries. The reason for choosing this book for examination is that the book discusses miracles performed by the holy men and thus, opulent with imaginary beings, including angels.
In order to reply the research question, data has been collected from library resources and studied using descriptive-analytical method.
The paper begins with a brief introduction on the concept of angles and the bibliography of lithographed copies of Tuhfat Al-Majalis gathered from Tehran public libraries, would be represented. Subsequently, 22 copies of Tuhfat Al-Majalis will be presented among which, 8 ones are illustrated and 14 ones are non-illustrated lithographed copies. Then, through reviewing the table of the angels illustrated in these copies, a classification of angels into four groups would be presented. Eventually, through visual analysis of the angels illustrated in 'bidding farewell to Fatima (s)' and those portrayed performing the role of the savior angel, the paper concludes that the angels illustrated in one particular miraculous situation, are of diverse types and performing one particular role doesn't necessarily lead to the similarity of form in angels performing the same functions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Illustration
  • Tuhfat Al-Majalis
  • Lithography
  • Portraying Imaginary Beings
  • Angel
استرآبادی، سلطان‌محمد‌بن‌تاج‌الدین‌حسن(1391). تحفة المجالسمن معجزات ائمه اطهار(علیهم‌السلام)، تهران: کتابچی.

افضل‌طوسی، عفت‌السادات(1383). بررسی رقعه‌های دعوت دوره قاجار، جلوه هنر، شماره 24، 96-105. 

بوذری، علی(1390). چهل طوفان: بررسی تصاویر چاپ سنگی طوفان البکاء، تهران: کتابخانه و موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.

بوذری، علی(1394). یادبود چاپ سنگی زیارت حرم امام رضا (ع)، گزارش میراث، شماره 72 و 73،  86-89.

شگلووا، اولمپیادا؛ مارزلف، اولریش؛ گرین، نیل و فلور، ویلِم(1391). چاپ سنگی فارسی از نگاه شرق‌شناسان: هشت مقاله درباره تاریخچه چاپ سنگی فارسی، ترجمه‌ شهروز مهاجر، تهران: پیکره.

شوالیه، ژان و گربران، آلن(1379). فرهنگ نمادها، ترجمه‌ سودابه فضایلی، جلد4، تهران: جیحون.

عناصری، جابر(1382).تحفة المجالس‌: معرفی یک کتاب چاپ سنگی، صنعت چاپ، شماره 247،70-71.

کوپر، جین سی(1380). فرهنگ مصور نمادهای سنتی، ترجمه‌ ملیحه کرباسیان، تهران: فرهنگ نشر نو.

مارزلف، اولریش و محمدی، محمدهادی(1380). آلبوم شاهنامه: تصویرهای چاپ سنگی شاهنامه فردوسی، تهران: چیستا.

مارزلف، اولریش(1390). تصویرسازی داستانی در کتاب‌های چاپ سنگی فارسی، ترجمه‌ شهروز مهاجر، تهران: نظر.

مارزلف، اولریش(1394). بیست مقاله در باب تاریخ چاپ سنگی در ایران، به اهتمام محمدجواد احمدی‌نیا، قم: عطف.

هال، جیمز(1380). فرهنگ نگاره‌ای نمادها در هنر شرق و غرب، ترجمه‌ رقیه بهزادی، تهران: فرهنگ معاصر.

هینلز، جان‌راسل(1383). شناخت اساطیر ایران، ترجمه محمد‌حسین باجلان‌فرخی، تهران: اساطیر.

یاحقی، محمد‌جعفر(1386). فرهنگ اساطیر و داستان‌واره‌ها در ادبیات فارسی، تهران: فرهنگ معاصر.

References:

Afzaltousi, E. (2004). Studding the Qajar Era Invitation Cards. JELVE-Y-HONAR, 24, 96-105. (Text in Persian).

Anasori, J. (2003). Tohfat Al Majaales; Introducing a Lithographed Book. Sanat-e Chap, 247, 70-71 (Text in Persian).

Boozari, A. (2011). Chihil Tufan; A Study of Lithographed Illustrations of Tufan-al-Buka. Tehran: Library, Museum & Documents Center of Iran Parliament (Text in Persian).

Boozari, A. (2015). Lithographed Memorial of the Pilgrimage of Imam Reza Shrine. Gozaresh-e Miras, 72&73, 86-89. (Text in Persian).

Chevalier, J. & Gheerbrant, A. (2000). Dictionnaire Des Symboles. (Soudabeh Fazayeli, Trans., 2000). Tehran: Jeihoon (Text in Persian).

Cooper, J.C. (2001). An Illustrated Encyclopedia of Traditional Symbols. (Maliheh Karbasian, Trans., 2007). Tehran: Nashrenow (Text in Persian).

Estarabadi, S. (2012). Tuhfat Al-Majalis in Wonderworks of the Impeccable Imams (Peace be upon them). Tehran: Ketabchi (Text in Persian).

Hall, J. (2001). Illustrated Dictionary of Symbols in Eastern and Western Art. (Roghayeh Behzadi, Trans.). Tehran: Farhang-e Moaser (Text in Persian).

Hinnells, J. (2004). Persian Mythology. (Mohammad Hossein Bajelan Farrokhi, Trans., 2004). Tehran: Asatir (Text in Persian).

Marzolph, U. (2011). Narrative Illustration in Persian Lithographed Books. (Shahrouz Mohajer, Trans.). Tehran: Nazar (Text in Persian).

Marzolph, U. (2015). Twenty Papers on the History of Lithography in Iran. (Mohammadjavad Ahmadinia, Compilation). Qom: Atf (Text in Persian).

Marzolph, U. & Mohammadi, M. H. (2001). Shahnameh’s Album; A Compendium of Lithographic Illustrations to Ferdousi’s Shahnameh. Tehran: Chista (Text in Persian).

Mohammadi, M. (2002). Holy and Unholy Imagination in the Iranian Myths and Legends, Ketab-e MahHonar, 43 & 44, 104-108 (Text in Persian).

Mousavi, S. T., Khazaei, M. (2010). Angel and Demon in Qajar Lithographs. Ketab-e MahHonar, 139, 40-43 (Text in Persian).

Shcheglova, O. P. & Marzolph, U. & Green, N. & Floor, W. (2012). Persian Lithography from the Orientalists’ Point of View. (Shahrooz Mohajer, Trans.). Tehran: Nazar (Text in Persian).

Yahaghi, M.J. (2007). Dictionary of Myths and Fables in Persian Literature. Tehran: Farhang-e Moaser (Text in Persian).