نمادشناسی مهرهای ساسانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه پژوهش هنر دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. نویسنده مسئول

2 کارشناس ارشد پژوهش هنر دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

چکیده

چکیده
نقوش مُهرهای ساسانی، در قالب نقوش جانوری، گیاهی، انسانی و ... ارائه شده‌اند و حاکی از تأثیر نقوش از نمادهای اساطیری و باورهای مذهبی می‌باشند که بخش عمده‌ای از این نگاره‌ها به نماد فرّه ایزدی و ایزدان دین مزدیسنا و بخشی نیز از سایر فرهنگ‌ها و تمدن‌ها اقتباس گشته است. هدف از ارائه این مقاله، توضیح و تفسیری برای نقوش مُهرهای ساسانی و همچنین علت استفاده و کارکرد این مُهرهاست. سوال اصلی تحقیق این است که : مضامین و مفاهیم نقوش بکار رفته در مُهر‌ها چه بوده و چه ارتباطی با باورهای دینی و اساطیر دوره ساسانی داشته است؟. نگارنده برای پاسخ به این پرسش، در ابتدا توضیحی در مورد کارکرد مُهرها و فیزیک مُهرهای ساسانی خواهد داشت و سپس به شرحی در مورد نماد و اسطوره می-پردازد و در نهایت با ارائه تعدادی از نقوش مُهرهای ساسانی به تفسیر نقوش این مُهرها خواهد پرداخت. نتیجه حاصل از این پژوهش این است که: اعتقادات مذهبی و اسطوره‌ای فرد، بیشترین تأثیر را در انتخاب نقش مُهر داشته است؛ و در مورد کارکرد این مُهرها باید گفت که علاوه بر استفاده به عنوان سند مالکیت، نقش طلسمی نیز داشته‌اند و این نکته در انتخاب نقش مُهرها بسیار حائز اهمیت می‌باشد.
واژگان کلیدی: مُهرهای ساسانی، نقوش نمادین، اسطوره،

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Sassanid Seals Symbolism

نویسندگان [English]

  • F. Mahmoudi 1
  • N. Marandi 2
1 Associate Prof. of Art Research, University of Mazandaran, Babolsar, Iran, (Corresponding Author).
2 M.A of Art Research, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
چکیده [English]

 
Sassanid Seals’ Motifs presented in bestial, vegetative and human forms, indicate the effect and influence of mythical beliefs symbols and religious beliefs. The main part of these illustrations are based on khvarenah and gods of Zoroastrian religion and also partly from other cultures and civilizations. The present paper aims to study Sassanid seals’ motifs and find out their function and the reason they were used. The research questions are: 1- what was the aim of using these seals during Sassanid era? 2- what concepts are used in these seals’ motif and what is their connection with religious and mythical beliefs of Sassanid era? To answers these questions, the author first presents an explanation about how these seals work and what is their physical shape; then an explanation about symbol and myth is presented and finally, the motif of these seals are interpreted by presenting a number of Sassanid seals. The study concludes that religious and mythical beliefs of an individual had the greatest effect on choosing a seal. On the function of these seals, one must add that, beside the usage as a kind of ownership document, they also worked as a talisman and such point played a very important role in selecting a seal.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sassanid Seals
  • Symbolic Motifs
  • Myth

آموزگار، ژاله و تفضلی، احمد(1389). اسطوره زندگی زردشت، بابل: کتاب‌سرای بابل.

آموزگار، ژاله(1391).  تاریخ اساطیری ایران، تهران: سمت.

اسماعیل­پور، ابوالقاسم(1377).  اسطوره بیان نمادین، تهران: سروش.

 اشراقی، احسان و نادری قره­بابا، حسین(1386). نقش سکه و مُهر در اقتصاد ساسانیان، جغرافیا و برنامه­ریزی، شماره 25، 1-18.

افضل طوسی، عفت­السادات(1391). گلیم حافظ نگاره بز کوهی از دوران ایران باستان، نگره، دوره 7، شماره 21، 55- 67.

افضل طوسی، عفت­السادات و حسن­پور، مریم(1391). نقش نمادهای آیینی و دینی در نشانه‌های بصری گرافیک معاصر ایران،  مطالعات ملی، دوره 13، شماره 49،  135- 162.

بهار، مهرداد(1386). پژوهشی در اساطیر ایران، تهران: آگه.

بهار، مهرداد و شمیسا، سیروس(1388). نگاهی به تاریخ اساطیر ایران باستان، تهران: علم.

بیانی، ملکزاده(1375). تاریخ مُهر در ایران، تهران: یزدان.

پرادا، ایدت(1357). هنر ایران باستان، ترجمه یوسف مجیدزاده، تهران: دانشگاه تهران.

پوپ، آرتور و اکرمن، فیلیس(1387). سیری در هنر ایران از دوران پیش‌ازتاریخ تا امروز،ترجمه ناصر نوروز زاده چگینی و پرویز مرزبان، جلد دوم، تهران: علمی فرهنگی.

تفضلی، احمد(1364). مینوی خرد، تهران: توس.

جدی، محمدجواد (1387). مُهر و حکاکی در ایران، تهران: فرهنگستان هنر.

دادور، ابوالقاسم و منصوری، الهام (1385). درآمدی بر اسطوره­ها و نمادهای ایران و هند در عهد باستان، تهران: دانشگاه الزهرا.

داناسرشت، سمیرا(1391)، بررسی نمادهای اساطیر ایران بر روی مهرهای دوره ساسانی، پایان­نامه کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشگاه هنر تهران.  

زکریایی کرمانی، ایمان (1385). بررسی نقوش اساطیری در منسوجات ساسانی، پایان­نامه کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشگاه تربیت مدرس.

ژیران، ف. (1385). اساطیر یونان، ترجمه ابوالقاسم اسماعیل­پور، تهران: کاروان.

سودآور، ابوالعلاء (1384). فرّه ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، تهران: نی.

صدری، مهرداد(1384). نمادگرایی در هنر هخامنشی و ساسانی، پایان­نامه کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشگاه تربیت مدرس.

طلایی، حسن(1392). مُهر در ایران از آغاز تا صدر اسلام، تهران: سمت.

عفیفی، رحیم (1383). اساطیر و فرهنگ ایرانی، تهران: توس.

قلی­زاده، خسرو (1392) دانشنامه اساطیری جانوران و اصطلاحات وابسته به آن، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.

 کریستن سن، آرتور (1367). ایران در زمان ساسانیان، ترجمه رشید یاسمی، تهران: امیرکبیر.

گوبل، روبرت (1384). گِل مُهرهای تخت سلیمان، ترجمه فرامرز نجد سمیعی،تهران: سازمان میراث فرهنگی.

گیرشمن، رومن(1390). هنر ایران در دوران پارتی و ساسانی، تهران: علمی فرهنگی.

مصباح اردکانی، نصرت‌الملوک و دادور، ابوالقاسم (1387). نقش­مایه زن بر روی مُهرهای ایران از دوره پیش خطی تا پایان دوره ساسانی، زن در توسعه و  سیاست(پژوهش زنان)، دوره 6، شماره 4(پیاپی 23)، 161-182.

محدثه ملکان(1390)، بررسی ارتباط نقوش و کتیبه‌ها در مُهرهای دوره ساسانی، پایان­نامه کارشناسی ارشد باستان شناسی، دانشگاه بوعلی سینا.

هرمان، جورجینا(1373). تجدید حیات هنر و تمدن در ایران باستان، ترجمه مهرداد وحدتی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

هوشیار، مهران و اسلامی، مولود(1388). بررسی مُهرهای ساسانی موزهً آذربایجان تبریز، نقش‌مایه، سال دوم، شماره 4، 17-24.

هینلز، جان(1391). شناخت اساطیر ایران، ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: چشمه.

References

Afifi, R. (2005). Iranian Mythology and Culture, Tehran: Toos (Text in Persian). 

Afzaltousi, E. (2013). Rug the Preserver of Wild Goat Since the Ancient Times, Negareh, Vol: 7, No: 21, pp: 55-67 (Text in Persian).

Afzaltousi, E.; Hasanpour, M. (2013). Role of Ritual and Religious Symbols in Contemporary Visual Graphical Signs of Iran, National Research, Vol: 13, No: 49, pp: 135-162 (Text in Persian).

Amoozgar, J.; Tafazzoli, A. (2011). Zorozster’s Mythological Life, Babol: Babol Bookshop (Text in Persian). 

Amoozgar, J. (2011). Mythological History of Iran, Tehran: Samt (Text in Persian).

Aavitsland ,K. B. (2012).  Imagining the Human Condition in Medieval Rome: The Cistercian Fresco Cycle at Abbazia Delle Tre Fontane, Ashgate, Ltd.

Bahar, M. (2008). A Research in Iranian Mythology, Tehran: Agah (Text in Persian).

Bahar, M.; Shamisa, S. (2010). An Introduction to Mythology History of Ancient Iran, Tehran: Elm (Text in Persian).

Bayani, M. (1997). History of Seals in Iran, Tehran: Yazdan (Text in Persian).

Brunner, ‎Ch. J. (1978 ),  Sasanian Stamp Seals in the Metropolitan Museum of Art, Metropolitan Museum of Art, New York: N. Y.

Esmailpour, A. (1999). Myths: The Symbolic Expression, Tehran: Soroush (Text in Persian).

Christensen, A. (1989). Le’ Iran Sous Les Sassanides, R. Yasami, Tehran: Amir Kabir (Text in Persian).

Cistercian Fresco Cycle at Abbazia Delle Tre Fontane, Ashgate, Ltd.

Dadvar, A.; Mansouri, E. (2007). An Introduction to Mythologies and Symbols of Iran and India in Ancient Times, Tehran: Alzahra University (Text in Persian).

Danaseresht, S. (2013). A Review on Iranian Mythological Symbols on Sassanid Era Seals, Tehran Art University (Text in Persian).

Eshraghi, E.; Naderi Gharehbaba, H. (2008). Role of Coin and Seal in Sassanid Economy, Geography and Planning, No: 25, pp: 1 – 18 (Text in Persian).

Girshman, R. (2012). L’Art De L’Iran Parthes et Sassanides, Tehran: Elmi Farhangi (Text in Persian).

Gholizadeh, K. (2014). Mythological Encyclopedia of Animals and Related Terms, Tehran: Parseh (Text in Persian). 

Gobl, R. (2006). Cietonbullen Vo,tacht-E- Suleiman: Ein Beitrag Zur Spatsa Sanidschen Sphragistik, F. Najd Sammimi, Tehran: Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization of Iran (Text in Persian).

Guirand, F. (2007). The Myths of Greece, A. Esmaieelpour, Tehran: Karoon (Text in Persian).

Haff, D. (1987). Technological Observations on Clay Bullae from Takht- I Soleiman, Mesopotamia, Vol: 22.

Herrmann, G. (1995). The Iranian Revival, M. Vahdati, Tehran: IUP (Text in Persian).

Hinnells, J. R. (2013). Persian Mythology, J. Amoozgar, A. Tafazoli, Tehran: Cheshmeh (Text in Persian).

Hoshiar, M.; Eslami, M. (2010). A Study on Sassanid seals of Tabriz Azerbaijan Museum, Naghshmayeh, Vol: 2, No: 4, pp: 17-24 (Text in Persian).

Jeddi, M. J. (2009). Seals and Engravings in Persia, Tehran: Iranian Academy of the Arts (Text in Persian).

Malekan, M. (2012). A Study on Relation of Motifs and Inscriptions in Sassanid Era Seals, Bu-Ali Sina University (Text in Persian).

Mesbah Ardakani, N.; Dadvar, A. (2009). Studying The Female Motifs on the Persian Seals, Woman in Development and Politics, Vol: 6, No: 4, pp: 161-182 (Text in Persian).

Perkhanian, A. (1997). The Book of Thousand Judgments: A Sasanian low-book, New York: ….

Pope, A.; Ackerman, Ph. (2009). A Survey of Persian Art, From Prehistoric Times to Present (Vol:2), N. Norouz-zadeh Chegini, P. Marzban, Tehran: Elmi Farhangi (Text in Persian).

Porada, E. (1979). The Art of Ancient Iran, Pre Islamic Cultures, Y. Majidzadeh, Tehran: University of Tehran (Text in Persian).

Sadri, M. (2006). Symbolism in Achaemenes and Sassanid Art, Tarbiat Modares University (Text in Persian).

Soudavar, A. (2006). The Aura of Kings: Legitimacy and Divine Sanction in Iranian Kingship, Tehran: Ney (Text in Persian).  

Tafazzoli, A. (1986). Glossary of Menog I Xrad, Tehran: Toos (Text in Persian).

Talai, H. (2014). Seal Making in Iran: From Earliest Times to the Beginning of Islamic Era, Tehran: Samt (Text in Persian).

Zakariayee Kermani, I. (2007). A Study on Mythological Motifs in Sassanid Garments, Tarbiat Modares University (Text in Persian).

http://www.britishmuseum.org

http://www.sigilla.at/HtmlEn/index.html

https://www.mfa.org.