مطالعه نقشمایه انسان در کاشی‌های مجموعه کاخ گلستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه نقاشی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران، نویسنده مسئول

2 کارشناس ارشد ارتباط تصویری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی. تهران، ایران.

چکیده


مجموعه کاخ گلستان، یادگاری به جای مانده از ارگ تاریخی تهران، محل اقامت شاهان سلسله قاجار و از زیباترین و کهن‌ترین بناهای پایتخت دویست ساله ایران به حساب می‌آید. این کاخ دارای مجموعه ای از بناهای گوناگون است که در محوطه‌ای بزرگ در کنار هم قرار گرفته‌اند. محوطه باستانی کاخ گلستان پوشیده شده از تزیینات فراوان کاشیکاری است. کاشی‌ها، مجموعه‌ای تصویری از نقش‌های متنوع با مضامین ملی و تاریخی می‌باشند که همگی ویژگی‌ها و شرایط اجتماعی، سیاسی در دوره قاجاریان را به نمایش درآورده‌اند. تلاش نگارندگان در مقاله حاضر بر آن بوده تا ویژگی نقوش کاشی‌های محوطه باستانی کاخ گلستان را بررسی نمایند. آن چه در این پژوهش مورد مطالعه قرار گرفته است، حضور نقش انسان به عنوان یکی از نقوش اصلی قاجار در این بنا می‌باشد. بر این اساس، پرسش‌های این مقاله به این ترتیب است: در کاشیکاری محوطه باستانی کاخ گلستان از چه نقوشی استفاده شده است؟ نقوش انسانی در کاشی‌های محوطه کاخ گلستان چگونه تصویر شده است؟ روش تحقیق صورت گرفته تاریخی _ تحلیلی است و روش گردآوری اطلاعات، اسنادی (کتابخانه‌ای) و میدانی‌‌ می‌باشد. نتیجه بررسی‌ها نشان می‌دهد که از جمله نقوش قابل توجه در این بنا، نقوش انسانی زن و مرد است که در قالب های مختلف واقع گرایانه و انتزاعی به نمایش درآمده‌اند. نقش مرد بیش از نقش زن دیده می‌شود و شیوه ترسیم نقوش انسانی و پوشش شخصیت ها با تاثیرپذیری از شیوه‌های غربی شکل گرفته است. علاوه بر غرب گرایی، نقوش در قالب موضوعی، اصالت فکری ایرانی را حفظ کرده‌اند. از این رو شاهد پیوند هنر ایران و اروپا در نقوش انسانی محوطه باستانی کاخ گلستان می باشیم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of Human Motifs in Golestan Palace (Kakheh Golestan) Complex’s Tiles

نویسندگان [English]

  • E. Panjehbashi 1
  • Farnia Farhad 2
1 Assistant Prof. of Painting, Alzahra University, Tehran, Iran, (Corresponding Author).
2 M.A. of Visual Communication, Islamic Azad University Central Tehran Branch, Tehran, Iran.
چکیده [English]

 
The Golestan Palace complex, residence of Qajar dynasty monarchs, is considered one of the most beautiful and oldest buildings of Iran. This palace consists of a variety of buildings placed beside each other at a large area. The ancient area of Golestan Palace is covered by a lot of tile works decorations. These tiles are a visual set of diverse motifs of national and historical concepts; all portraying and illustrating social and political characteristics and circumstances of Qajar era. The authors of present papar made attempts to investigate the feature of tiles motifs in ancient area of Golestan Palace. What has been studied in present research is the presence of human motif as one of the main Qajar motifs in this building. Accordingly, the following research questions were addressed: Which motifs have been used in the tile works of the ancient area of Golestan Palace? How have been the human motifs depicted in Golestan Palace area? The required data were collected by means of documentary (library) and field surveying approaches and a historical - analytical method was used. The results indicate that human motifs of men and women are amongst the significant motifs which have been depicted in different realistic and abstract formats. Motifs of men are more regular than woman’s, and the wester methods had a great effect on depicting human motifs depicting and characters’ clothing. Aside from westernization, motifs have kept Iranian intellectual originality in thematic format. Therefore, we can see a linkage between Iranian and European art in human motifs of Golestan Palace area.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qajar
  • Golestan Palace
  • Tile
  • Human
  • motif

آژند، یعقوب(1385). دیوارنگاری در دوره قاجار، هنرهای زیبا، شماره 25، 36-41.

 آیت‌اللهی، حبیب‌الله(1380). کتاب ایران، تاریخ هنر، تهران: الهدی مرکز مطالعات فرهنگی بین‌الملل.

اسدپور، علی(1393). تحلیل ماهیت و ساختار بازنمایی فضای شهری در کاشی‌کاری‌های قاجاری (مورد مطالعه: کاخ گلستان تهران)، پژوهش های منظر شهر، سال اول، شماره 1، 7-16.

 افضل‌طوسی، عفت السادات؛ سلاحی، گلناز و سلاحی،لادن(1392). مطالعه کاشی نگاره‌هایی با نقوش زنان قاجاری در خانه‌های شیراز،  زن در فرهنگ و هنر ، شماره 4، 570-577.

پاکباز، روبین(1381). نقاشی ایرانی از دیرباز تا به امروز، تهران: زرین و سیمین.

تفضلی، عباسعلی(1387). تاریخ هنر و معماری اسلامی از مغول تا آخر قاجار، مشهد: سخن گستر.

توحیدی، فائق(1386). مبانی هنرها، تهران: سمیرا.

خزایی، محمد(1381). مجموعه مقالات اولین همایش هنر اسلامی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد.

خلیلی، ناصر(1386). مجموعه هنر اسالمی، گرایش به غرب در زمان قاجار ، تهران: کارنگ.

زمرشیدی، حسین(1391). سیر تحول کاشی‌کاری در آثار معماری صفویه تا به امروز، مطالعات معماری، شماره2، 66-69. 

سالاری‌طالقانی، معصومه(1389). بررسی تطبیقی نقوش کاشی‌کاری عهد صفویه و قاجار، دانشگاه‌ آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.

 سامانیان، صمد؛ میرعزیزی محمود و فیروز آبادی، ابوالفضل(1393). بررسی مضامین تصویری کاشی‌های نقش برجسته موجود در تالار اصلی کاخ موزه گلستان، هنرهای زیبا، دوره 19، شماره1، 59-72. 

سیف، هادی(1362). محراب جلوه‌گاه اصیل هنر تزئینی اسلامی، هنر، شماره 3، 148-153.

صفرزاده، نغمه(1393). مقایسه تطبیقی تصویر فرشتگان در ایران و اروپا،  چیدمان، شماره 6، 63-68. 

ضرغام، ادهم و گروئیانی، فرناز(1393). نقش خیر و شر در شخصیت‌های آثار حسین قوللرآقاسی. نگره، شماره30،  6-15.

 طباطبایی، صالح(1391). دانشنامه هنر و معماری ایرانی، تهران: شادرنگ.

عفیفی، رحیم(1383). اساطیر و فرهنگ ایران. تهران: توس.

فریه، ار.دبلیو(1374). هنرهای ایران، ترجمه پرویز مرزبان، تهران: فرزان.

کاربونی، استفانو و ماسویا، توموکور(1381). کاشی‌های ایرانی، ترجمه مهناز شایسته‌فر، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد.

کریمی، اعظم(1385). بررسی نقوش کاشی‌کاری کاخ گلستان، رشد آموزش، شماره 1، 56-64. 

کوپر، جی.سی(1379).فرهنگ مصور نمادهـای سـنتی،ترجمه ملیحـه کرباسیان، تهران: فرشاد.

کیانی، یوسف(1376). تزئینات وابسته به معماری ایران دوره اسلامی، تهران: سازمان میراث فرهنگی.

کیانی، فاطمه(1390). درآمدی بر هنر کاشی‌کاری ایران، کتاب ماه هنر، شماره 153، 119-125.

گودرزی، مرتضی(1388). آیینه خیال، بررسی تزئینات معماری دوره قاجار، تهران: سوره مهر.

ماهرالنقش، محمود (1381). کاشی و کاربرد آن، تهران: سمت.

مراثی، محسن و جباری، فاطمه (1392). مطالعه تطبیقی تصاویر نسخ چاپ سنگی و کاشی های مصور دوره قاجار، هنرهای زیبا، دوره 18، شماره 1، 57-68. 

معتضد، خسرو (1385). آرشه و ویالون، کاخ گلستان و تخت مرمر، تهران: البرز.

موسوی، طاهر و خزایی، محمد(1389). فرشته و دیو در آثار چاپ سنگی قاجاری، ماه هنر، شماره 139، 40-48.

Refrences

Azadbakht, M., Tavoosi.M. (2012). Continuation of the Sasanian Motifs on Ceramics of Samani Period, Negreh, Vol: 7, No: 22, pp: 56-71 (Text in Persian).

Afifi, R. (2004). Iranian Mythology and Culture, Tehran: Toos (Text in Persian).

Afzaltousy, E.; Salahi, G.; Salahi, L. (2015).  A Study on Tile works with Qajar Women Motif in Houses of Shiraz, Women in Culture &Arts, No: 4, pp: 577 (Text in Persian).

Asadpour, A. (2014). Analysis of the Nature and Structure of the Representating Urban Space in Qajar Tile Work (Case Study: Golestan Palace in Tehran), Urban-Landscape Research, No; 1, pp: 7-16 (Text in Persian).

Ayatollahi, H. (2001). The Book of Iran: The History of Iranian Art, Sh. Haghshenas, Tehran: Center for International Cultural Studies (Text in Persian).

Azhand, Y. (2006). Wall Painting in Qajar Era, HONAR-HA-YE-ZIBA, No: 25, pp: 36-41 (Text in Persian).

Carboni, S.; Masuya, T. (2001). Persian Tiles, M. Shayestefar, Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance (Text in Persian).

Cooper, J.C. (2000). An Illustrated Encyclopedia of Traditional Symbols, M. Karbasian, Tehran: Farshad (Text in Persian).

Ettinghausen, R. (1954). The ‘Wade Cup’in the Cleveland Museum of Art, Its Origin and Decorations, Ars Orientalis University of Michigan, No: 2, pp: 349.

Eydifar, N. (2013). Art and Architecture in Qajar, Tehran: Guided (Text in Persian).

Fehevvar, G. (2000). The Art of the Islamic World in the Tareq Rajab museum, London: I.B. Tauvis & co.

Ferrier. R. W. (1995). The Arts of Persia, P. Marzban, Tehran: Farzan (Text in Persian).

Goudarzi, M. (2009). Mirror of Imagination: A Review on Architectural Decorations of Qajar Era, Tehran: Soore Mehr (Text in Persian).

Karimi, A. (2006). A Study on Tile-Work Motifs of Golestan Palace, Roshd: Education, No: 1, pp:61-60 (Text in Persian).

Khalili, N. (2007). Islamic Art, Orientation Toward the West During the Qajar Era (A translation of Islamic Art Collection s6th Valum, titled: Occidentalism), Tehran: Karang. (Text in Persian).

Khazayi, M. (2002). Proceeding of First Confrence Islamic art of Persia, Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance (Text in Persian).

Kiani, F. (2011). An Introduction to the Art of Persian Tiling, Ketab Mah (Honar), No: 153, pp: 1109-125 (Text in Persian).

Kiani, Y. (1997). Decorations Related with The Iranian Architecture of the Islamic Period Tehran: Cultural Heritage Handicrafts and Tourism Organization of Iran (Text in Persian).

Maheronnaghsh, M. (2002). Bricks & Their Usage, Tehran: Samt (Text in Persian).

Merasi, M.; Jabary, F. (2013). A Comparative Study of Ston Print Documents and Illustrated Tiles of Qajar Era, HONAR-HA-YE-ZIBA, Vol: 18, No: 1, pp: 59-58 (Text in Persian).

Mousavi, T.; khazayi, M. (2009). Angel and Demon in the Works of Lithography Qajar, Ketabe Mah (Honar), No: 139, pp: 43 (Text in Persian).

Motazed, K. (2006). Fiddlestick and Violin, Golestan Palace and the Marble Thron, Tehran: Alborz (Text in Persian).

Pakbaz, R (2002). Iranian Painting: From Past till Today, Tehran: Zarrin-o-Simin (Text in Persian).

Safarzadeh, N. (2014) A Comparative Study on Picture of Angels in Iran and Europe, Chideman, No: 6, pp: 64 (Text in Persian).

Saif, H. (1983). Altar, The Authentic Manifestation of Islamic Decorative arts, Honar, No: 3, pp: 148-153 (Text in Persian).

Salary Taleghani, M. (2010). A comparative Study of Tile-Work Motifs of Safavid and Qajar Era, Islamic Azad University of Tehran (Text in Persian).

Samanyan, S.; Miraziz, M.; Firuz Abadi, A. (2014). A Reviwe on Pictoral Concepts of Tile-Works in Golestan Palace’s Main Hall, HONAR-HA-YE-ZIBA, Vol: 19, No: 1, pp:61-62 (Text in Persian).

Tabatabai, S. (2012). Encyclopedia of Iranian Art and Architecture based on Grove Art Encyclopedia, Tehran: Shadrang (Text in Persian).

Tafazoli, A. (2008). The History of Islamic Art and Architecture: Mughal Till the End of Qajar Era, Mashhad: Sokhan Gostar (Text in Persian).

Tohidi, F. (2007). Basis of Art, Tehran: Samira (Text in Persian).

Zargham, F.; Geroyani, F. (2014). The Role of Virtue and Vice Characters of Hosein Aghasi’s Works, Negareh, No: 30, pp: 6-15 (Text in Persian).

Zomarshidi, H. (2012). Tile-Work’s Transition in Architectural Works, Architectural Studies, Vol: 1, No: 2, pp: 77 (Text in Persian).