بررسی نقوش سازها در ایران باستان وشناخت جایگاه و اهمیت موسیقی در آن دوران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیارگروه پژوهش هنر دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 کارشناس ارشد پژوهش هنر دانشگاه پیام نور، تهران ، ایران، نویسنده مسئول.

چکیده

در ایران باستان به روایت‌های نوشتاری و نقوش بازمانده، موسیقی از جایگاه بالایی برخوردار بوده است، و اغلب شاهان و دولت‌مردان به موسیقی اهمیت می‌دادند. از این دوران، نام سازهای بسیاری باقی‌مانده است که نقوش برخی از آن‌ها، در نقش برجسته‌ها، طرح‌ و نقش روی ظروف دوران مختلف، قابل شناسایی است. در این مقاله، به سازهای ایران باستان که روی ظروف و نقش برجسته‌ها باقی‌مانده، پرداخته شده است؛ با بررسی آن‌ها، اهمیت و جایگاه موسیقی در آن دوران، مورد پژوهش قرار می‌گیرد. روش پژوهش، توصیفی– تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات، کتابخانه‌ای بوده است. با بررسی نقوش و متون دوران باستان، مشخص شد، موسیقی، هنری جداگانه نبود و همراه سایر رسوم اجتماعی، مانند مراسم مذهبی، جشن ها و جنگ‌ها  اجرا می‌شد. با توجه به پیکرک‌های گلین نوازندگان عیلامی، می‌شود حدس زد که، از موسیقی در آیین‌های مذهبی بهره می‌بردند. در اولین هم‌نوازی جهان- که در مهر چغامیش دیده شد- همه نوازندگان، بانوان هنرمند عیلامی بودند. موسیقی در دوران هخامنشی به سه شکل بزمی، مذهبی و رزمی وجود داشته است؛ این مساله، اهمیت روز افزون موسیقی را در این دوران نشان می‌دهد و طبق اسناد مکتوب باقی‌مانده از دوران هخامنشی، اکثر نوازندگان در این دوره زن بودند. پیکرک‌های گلینی از نوازندگان دوران اشکانی به‌دست آمده که، اکثر آن‌ها زن هستند و اغلب آن‌ها، چنگ‌نوازانی هستند که، در حالت ایستاده، ساز می‌نوازند. با توجه به اهمیت موسیقی در این دوران و حضور گسترده زنان در عرصه موسیقی، می‌توان نتیجه گرفت که، زنان در ایران باستان از منزلت والایی برخوردار بودند. تنوع موسیقی و ساز در عصر ساسانی، رونق موسیقی و حرمت موسیقیدانان را نشان می‌دهد. با توجه به جایگاه اجتماعی موسیقیدانان، و این‌که نوازندگان در سفر و شکار، ملازم شاهان بودند و همچنین از اجرای موسیقی در جشن و شکار و مراسم‌های مذهبی، می‌توان به اهمیت موسیقی در این دوران پی برد.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Study of Musical Instruments’ Motif in Ancient Iran and Identification of the Music’s Position and Importance in That Era

نویسندگان [English]

  • mahtab mobini 1
  • Masoumeh haghparast 2
1 Assistant Prof. of Art Research, Payame Noor University, Tehran, Iran,
2 M.A. of Art Research, Payame Noor University, Tehran, Iran, (Corresponding Author)
چکیده [English]

 
Based on Written narratives and remaining motifs of ancient Iran music had a great position and most of Monarchs and Statesman used to pay attention to the music. The name of many of these instruments remains and a number of motifs depicting them have been identified in reliefs, cravings and patterns illustrated on vessels of such ear. Present paper studies the images of instruments depicted on remaining vessels and reliefs and by such means, studies the importance and position of music in the mentioned era.  This paper used a descriptive - analysis approach and the data was gathered by means of library resources.
By studying ancient inscriptions and motifs it became clear that music was not a sole art form and was performed along other social traditions such as religious rituals, feasts and battles. Considering the clay statuettes musicians of Elam, we can guess that the music was used in religious rituals. In the first group musical performance observed in Chaghamish Stamp, all performers were Elamite female artists. There were Three kinds of Music during the Achaemenes era as festive, religious and combat music which indicates the increasing importance of music in such era and based on remaining written documents of the Achaemenes era, most of the musicians were female in that time period. Clay statuettes of musicians belonging to the Parthian period are mostly female. Most of them are harp players performing while standing. Considering the importance of music in such era and the widespread presence of women in the music, we can conclude that women had a high status in ancient Iran. Variety of music and musical instruments, in Sassanid era indicate the promotion of music and honor of musicians at that time. According to the social status of musicians and the fact that the music players used to accompany the king while traveling and hunting and musical performances in celebrations, religious ceremonies and hunting, we could realize the importance of music in such era.
 
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Musical Instrument
  • Motifs
  • Ancient Iran
  • Art
  • Music
آزاده فر، محمدرضا (1393). اطلاعات عمومی موسیقی، تهران: نی.

 ایازی، سوری (1383). نگرشی بر پیشینه موسیقی در ایران به روایت آثار پیش از اسلام، تهران: میراث فرهنگی.

 بینش، تقی (1374). تاریخ مختصر موسیقی ایران، تهران: آروین.

 بویس، مری و فارمر، هنری جورج (1965). دو گفتار درباره خنیاگری و موسیقی ایرانی،  ترجمه بهزاد باشی، 1368، تهران: آگاه.

 پوپ، آرتور و آکرمن، فیلیس (1969). سیری در هنر ایران، جلد 6-8، ترجمه نجف دریا بندری...[و دیگران]، 1387، تهران: علمی و فرهنگی.

 پورمندان، مهران (1379). دایره المعارف موسیقی کهن ایران، تهران: پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی.

 جنیدی، فریدون (1372). زمینه شناخت موسیقی  ایران، تهران: پارت.

 جوادی، غلامرضا (1380). موسیقی ایران از آغاز تا امروز، تهران: همشهری.

جورج فارمر، هنری (1388). چنگ ایرانی در طاق بستان: آلات موسیقی در نقش برجسته‌های طاق بستان، ترجمه رسانا حشمتی پور،

حافظ، شماره 59. 17-18.

دادور، ابوالقاسم، ابراهیم زاده، فرزام و مبینی، مهتاب (1392)، نقش شکار در دوره عیلام نو( 650-1000 ق.م.) با نگرشی بر مهرهای استوانه‌ای و نقوش برجسته همزمان در بین‌النهرین (آشور)، جلوه هنر، دوره 5، شماره 2،  5-18.

دورانت، ویل (1959). تاریخ تمدن (مشرق زمین گاهواره تمدن)، ترجمه ا.ح. آریان پور،1377،  تهران: اقبال.

دیاکونوف، ایگور میخائیلویچ(1914). تاریخ ماد، ترجمه کریم کشاورز، 1390 تهران: علمی و فرهنگی.

راهگانی، روح انگیز (1377). تاریخ موسیقی ایران، تهران: پیشرو.

رضایی نیا، عباس (1382). جایگاه موسیقی مذهبی در ایران باستان، هنرهای زیبا، دوره13، شماره 13، 106-116. 

سامی، علی (1388). تمدن ساسانی، تهران: سمت.

سپنتا، ساسان (1382). چشم انداز موسیقی ایران، تهران: ماهور.

سلیمانی، فیروزه (1390). موسیقی در ایران باستان، مردم و زندگی، شماره24،  237-248.

شهرنازدار، محسن(1376). رد پای ت‍ن‍ب‍ور از دی‍رب‍از ت‍اک‍ن‍ون،‌‌ تهران: انتشارات علمی فرهنگی.

صارمی، کتایون و امانی، فریدون (1373). ساز و موسیقی در شاهنامه فردوسی، تهران: پیشرو.

صراف، محمد رحیم (1372). نقوش برجسته عیلامی، تهران: جهاد دانشگاهی.

گیرشمن، رومان (1979).  هنر ایران، ترجمه بهرام فره وشی، 1370، تهران: علمی و فرهنگی.

ملاح، حسینعلی(1376). فرهنگ سازها، تهران: کتاب سرا.

موسوی نژاد، نسیم (1390). خنیاگری دوران ساسانی، هنر موسیقی،سال چهاردهم، شماره 124، 41-44.

میثمی، سید حسین (1386). بررسی سازهای ایران در کشفیات باستان شناسی، ماهور، سال نهم، شماره 36، 52-84. 

 Ayazi, S. (2005). Review of Background Music in Iran According to Pre- Islamic Monuments,Tehran: Cultural Heritage (Text in Persian).

Azadehfar, M. (2015). Music General Information, Tehran: Ney (Text in Persian).

Binesh, T. (1996). Brief History of Iranian Music, Tehran: Arvin (Text in Persian).

Bois, M., Farmer, H. G. (1990). Two Speeches about Iranian Minstrelsy and Music, B., Bashi, 1989, Tehran: Agah (Text in Persian).

 Dadvar, A., Ebrahimzadeh, F., Mobini, M. (2014). The Role of Hunting in the New Elamite Period (1000-650 B.C) in the View of simultaneous Cylinder Seals and Relief in Mesopotamia (Assyria), JELVE-Y-HONAR, Vol: 5, No: 2, pp: 5-18 (Text in Persian).

Diakonoff, I. M. (1914). History of Media, k., Keshavarz, 2012, Tehran: Elmi Farhangi (Text in Persian).

Durant, W. (1959). The Story of Civilization, A. H., Arianpour,1998, Tehran: Eghbal (Text in Persian).

George Farmer, H. (2010). Iranian Harp in Taq-e Bostan: Musical Instruments in Reliefs in Taq- e-Bostan, R. Heshmatipour, Hafez, No: 59, pp: 17-18 (Text in Persian).

Gharib, M. (1990). Construction and Ancient Songs,Tehrans: Hirmand (Text in Persian).

Ghrishman, R. (1979).‎Iran; parter und sasaniden, B., Farahvashi, 1992,Tehran: Elmi Farhangi (Text in Persian).

Javadi, Gh. (2002). Iranian Music from the Beginning to Today,Tehran: Hamshahri (Text in Persian).

Jonaidi, F. (1994). Cognitive Basis of Iranian Music, Tehran: Part (Text in Persian).

Mallah, H. (1998). Dictionary of Musical Instruments, Tehran: Ketab Sara (Text in Persian).

Mashhun, H. (1994). History of Iranian Music, Tehran: Simurgh (Text in Persian).

Meysamy, H. (2008). A Review on Iranian Instruments in Archaeological Discoveries, Mahoor, Vol: 9, No: 36, pp: 52-84 (Text in Persian).

Musavinejad, N. (2011). Minstrel of Sassanid Era, Art of Music, Vol: 14, No: 124, pp: 41-44 (Text in Persian). 

Purmandan, M. (2001). The Encyclopedia of Iranian Old Music, Tehran: Institute of Islamic culture and art (Text in Persian).

Pop, A., Ackerman, Ph. (2009). A Survey of Persian Art, From Prehistoric Times to Present (Vol. 6-8), N., Dariabandari … [& others], 2008, Tehran: Elmi Farhangi (Text in Persian).

Rahgani, R. (1999). Music History of Iran, Tehran: Pishro (Text in Persian).

Rezaee Niya, A. (2004). The Status of Religious Music in Ancient Iran, HONAR-HA-YE-ZIBA, Vol: 13, No: 13, pp: 106-116 (Text in Persian).

Sami, A. (2010). Sassanid Civilization, Tehran: Samt (Text in Persian).

Saremi, K., Amani, F. (1994). Musical Instruments and Music in Shahnameh, Tehran: Pishro (Text in Persian).

Sarraf, M. R. (1994). The Elamite Reliefs, Tehran: ACECR (Text in Persian).

Sepanta, S. (2004). The Perspective of Music in Iran,Tehran: Mahoor (Text in Persian).

Shahrnazdar, M. (1997). Tanbur from Ancient Times Until Now,Tehran: Elmi Farhangi (Text in Persian).

Soleymani, F. (2011). Music in Ancient Iran, People and life, No: 24, pp: 237-248 (Text in Persian).