مطالعه نقش برجسته های گیاهی سیراف در دوره ی ساسانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، دانشکده الزهرا، گروه نقاشی

2 کارشناس ارشد ارتباط تصویری، دانشگاه تهران مرکز

چکیده

هنر گچبری، از هنرهای تزئینی معماری بناهای ایران است که از دیرباز زینت بخش بسیاری از کاخ ها و بناهای قبل از اسلام بوده است. از نقوش ناب در گچبری ایرانی می توان به نقوش گیاهی اشاره کرد. که در کاخ های ساسانی نمونه های متنوعی از آن به چشم می خورد. این نقوش در گچبری ها، نقوش چکیده نگاری شده ای از طبیعت اند و اشکال متنوعی را در بر می گیرند که عبارتند از نقوش: نخل، انگور، انار، گل نیلوفر آبی و گل چند پر است. نقش برجسته های ساسانی از گچ ساخته شده است و نقش مهمی در هنر تزیینی داشته و روی دیوارهای آجری و دیوارهایی که با قلوه سنگ ساخته می شده را می پوشانیده است. گچ ها را به صورت پلاک های قالبی و کنده کاری شده در تزیین بناهای سلطنتی به کار می بردند و در آنها از نقوش مختلف گیاهی، هندسی، نمادین و غیره استفاده می کردند. در پیکر تراشی سنگی ساسانی از نقش برجسته های بزرگ و با عظمت سنگی، در سی و دو نقش برجسته، خلاصه شده که اکثر آنها در فارس قرار دارد. نقوش برجسته در سیراف متعلق به دوره ساسانی می باشد که در آن نمونه های متنوعی از نقوش گیاهی دیده شده است. با توجه به نقوش برجسته سیراف این سوال ها مطرح می شود:
از چه نقوش گیاهی در نقشبرجسته های سیراف استفاده شده است؟
آیا نقوش گیاهی سیراف با نقوش گیاهی دیگر دوره ساسانی شباهت دارد؟
هدف از نوشتن این مقاله، مطالعه نقشمایه های گیاهی نقش برجسته های سیراف در دوره ی ساسانی می باشد. در این مقاله نتیجه گرفته می شود، نقش برجسته های سیراف، جنبه نمادین داشته و بر جنبه تزیینی آن، نیز تاکید شده است. روش تحقیق به کار گرفته شده، تاریخی- تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات، از نوع اسنادی و کتابخانه ای است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of Siraf Plant Motif in Relief Works of Sassanid Era

نویسندگان [English]

  • elaheh panjeh bashi 1
  • fatemeh doolab 2
1 Assistant Professor, Faculty of Al-Zahra, group painting
2 MA in visual communication, Tehran University Center
چکیده [English]

stucco art is one of decorative arts in Iran building architecture decorated most parts of pre-Islamic palaces and buildings. One of unique Iranian stucco is plants patterns, plenty of them were found in Sassanid palaces. These patterns in stucco are abstract patterns of nature and consist of various forms like palm, grape, pomegranate, lotus, and multilateral flower. Sassanid in relief motifs were made of gyps, And play significant role in decorative art and cover brick walls and rubble walls. Gyps were worked as cubic plaque and carving in monarch building decorations in which it was used various plants, Geometric, Symbolic and etc. In Sassanid rock sculpture it was used large in relief motifs with huge stone form in 32 in relief motifs most of them located in Fars. Siraf in relief motifs belong to Sassanid era in which various samples of plant patterns had seen clearly. Due to Siraf motifs following questions raised:
What plant patterns were used in Siraf in relief motifs?
Is there any similarity between Siraf plant patterns with other plant patterns of Sassanid era?
This research aims to study Siraf motifs plant patterns in Sassanid era. It was concluded that Siraf motifs are symbolic forms and also it was emphasized on its decorative aspects. This is an analytic- historical research and data gathered in documentary-library method.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sassanid
  • Relief Motifs
  • Siraf
  • Symbol
  • plant
آپم پوپ، آرتر و اکرمن، فیلیس (1387). سیری در هنر ایران (از دوران پیش‌ازتاریخ تا امروز)، دوره ساسانی، مترجمان نجف دریابندری و دیگران، چاپ اول، جلد دوم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

امینی، همایون (1386). صد جلوه از میراث ایران، چاپ اول، نشر قلمرو آفتاب.

انصاری، جمال (1391). تاریخ فرهنگ ایران (2،1) از آغاز تا پایان عصر پهلوی، چاپ چهارم، تهران: سبحان نور.

انصاری، جمال (1365)، گچ‌بری دوران ساسانی و تأثیر آن در هنرهای اسلامی، فصلنامههنر، شماره (19) ص 61-62.

بگلو، مرتضی قاسم (1385). سکه‌های سیراف، چاپ اول، موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران و بنیاد ایران‌شناسی شعبه استان فارس.

بوسایلی ماریو، شراتو امبرتو (1376). تاریخ هنر ایران (2) هند پارتی و ساسانی، ترجمه دکتر یعقوب آژند، چاپ اول، انتشارات مولی.

بهار، مهرداد (1377)، از اسطوره تا تاریخ، چاپ هفتم، نشر چشمه.

پاکباز، روئین (1390). دایرة المعارف هنر (نقاشی، پیکرسازی، گرافیک)، چاپ دهم، انتشارات فرهنگ معاصر.

حسینعلی، مهرناز (1389). تاریخ هنر جهان و تاریخ هنر ایران، انتشارات مهر سبحان.

حسینی، رضا (1388). هنر و معماری ایران و جهان، چاپ اول، تهران: مارلیک.

خالقی مطلق، جلال (1386). شاهنامه فردوسی (نسخه دست‌نویس فلورانس)، چاپ دوم، جلد پنجم، تهران: مرکز دایرهّ المعارف بزرگ اسلامی.

زمانی، عباس (1327). تأثیر هنر ساسانی در هنر ایرانی، کتابخانه ملی ایران.

زمانی، عباس (1390). تأثیر هنر ساسانی در هنر اسلامی، چاپ اول، تهران، انتشارات اساطیر.

سرفراز، علی‌اکبر و فیروزمندی، بهمن (1387). باستان‌شناسی و هنر دوران تاریخی (ماد، هخامنشی، اشکانی، ساسانی)، چاپ چهارم، تهران: مارلیک.

سمسار، محمدحسن(بی تا). جغرافیای تاریخی سیراف، شماره (140)، انجمن آثار مفاخر فرهنگی، ص 38- 43.

سید صدر، سید ابوالقاسم (1383). دایرهّ المعارف هنر، چاپ اول، تهران: سیمای دانش.

کارگر، سامان (1388). طرح مرمت قلعه نصوری، ویرایش دوم کنگره بین‌المللی سیراف.

کریستین سن، آرتور (1317). ایران در زمان ساسانیان، ترجمه رشید یاسمی، تهران: رنگین.

کریستین سن، آرتور (1389). ایران در زمان ساسانیان، ترجمه رشید یاسمی، تهران: نگاه.

کیانی، محمد یوسف (1374)، تزئیناتاسلامیوابستهبهمعماریایراندردورهاسلامی، سازمان میراث فرهنگی، تهران: سمت.

گرانتوسکی، آ. آ. و دیگران (1389). تاریخ ایران (از زمان باستان تا امروز)، ترجمه کیخسرو کشاورزی، چاپ سوم، تهران: گلشن.

لوسی اسمیت، ادوارد (1380). فرهنگ اصطلاحات هنری، ترجمه فرهاد گشایش، چاپ اول، تهران: عفاف.

لوکونین، ولادیمیر گریگوریویچ (1394). ایران (2)، ترجمه مسعود گلزاری و مهردخت وزیرپور کشمیری، چاپ دوم، تهران: کتابدار.

معصومی، غلامرضا (1374). سیراف (بندر طاهری)، چاپ دوم، انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، نشر قطره.

معین، محمد (1388). فرهنگ فارسی، چاپ بیست و پنجم، تهران: امیرکبیر.

مرزبان، پرویز و معروف، حبیب (1380). فرهنگ مصور هنرهای تجسمی (معماری، پیکره سازی، نقاشی)، چاپ چهارم، انتشارات سروش.

ندیم، فرناز (1386)، نگاهی به نقوش تزیینی در هنر ایران، مجلههنر، دوره چهارم، شماره (4)، ص 17.

وایت هوس، دیوید (1384). کاوش‌های باستان‌شناسی در بندر سیراف، ترجمه غلامرضا معصومی، انتشارات شروع.

هال، جیمز (1380)، فرهنگ‌نگارهاینمادهادرشرقوغرب، ترجمه رقیه بهزادی، تهران: فرهنگ معاصر.

Amini, H., (2007). One Hundred Images from Iranian Heritage, (1st Ed.) Ghalamro- Aftab (Text in Persian).

Ansari, J., (2012). History of Iranian Culture (1, 2), From the Beginning to the End of the Pahlavi Era, (4th Ed.) Tehran: Sobhan Noor (Text in Persian).

Ansari, J., (1986). Sassanid Fillet and Its Influence on Islamic Art, Honar, No: 19, pp 61-62 (Text in Persian).

Bahar, M., (1998). From Myth to History, (7th Ed.) Tehran: Cheshmeh (Text in Persian).

Begloo, M Gh., (2006). Siraf Coins, (1st ed.), Fars: Institute for Iranian Contemporary Historical Studies and Iranology Foundation, Fars Branch (Text in Persian).

Bussagli, M.; Scerrato, U., (1997). History of Iranian Art (2) India Partian & Sassanid (the book is a part of Encyclopedia of World Art), Y. Azhand, (1st ed.), Tehran: Moula (Text in Persian).

Christensen, A., (1938). L’Iran Sous Les Sassanides, R. Yasami, Tehran: Rangin (Text in Persian).

Christensen, A., (2010). L’Iran Sous Les sassanides, R. Yasami, Tehran: Negah (Text in Persian).

Grantovskiĭ, E.A & others., (2010). History of Iran (From Ancient Times to Today), K. Keshavarzi, (3rd ed.) Tehran: Golshan (Text in Persian).

 Hall, J., (2001). Illustrated Dictionary of Symbols in Eastern and Western Art (Icon Editions), R. behzadi, Tehran: Farhange Moaser (Text in Persian).

 Hosseiny, R., (2009). Art and Architecture of Iran and the World, (1st Ed.) Tehran: Marlik (Text in Persian).

Kargar, S., (2009). Nasouri Castle Restoration Plan, Second edition of SIRAF International Congress (Text in Persian).

Khaleghi Motlagh, J. (2007). Shahnameh Ferdowsi, (2nd Ed.) Tehran: Center for the Great Islamic Encyclopedia (Text in Persian).

 Kiani Mohammad, Y. (1995). Decorations Related With the Iranian Architecture of the Islamic Period, Cultural Heritage Organization, Tehran: SAMT (Text in Persian).

 Lucie-Smith, E. (2001). The Thames and Hudson Dictionary of Art Terms, F. Goshayesh, (1st ed.), Tehran: Efaf (Text in Persian).

 Lukonin, V.G. (2015). L’Art Persan, M. Golzari; M. Vazirpour Keshmiri, (2nd Ed.) Tehran: Ketabdar (Text in Persian).

Maasoomi, GH. (1995). Siraf (Bandar- Taheri), (2nd Ed.), Society for the Apprecition of Cultural Work and Dignitaries, Ghatreh (Text in Persian).

Moin, M. (2009). Encyclopedic Dictionary, (2 5th Ed.) Tehran: Amirkabir (Text in Persian).

Nadim, F. (2007). A Review on Decorative Motifs in Iranian Art, Honar, Vol: 4, No: 4, pp: 17 (Text in Persian).

Pakbaz, R. (2011). Encyclopedia of Art (Painting, Sculpturing, Graphics), (10th Ed.) Tehran: Farhang Moaser (Text in Persian).

Sarfaraz, A.A.; Firoozmandi, B. (2008). Archeology and Art of the Historical Period of Mad, Hakhamaneshi, Ashkani, Sasani, (4th Ed.) Tehran: Marlik (Text in Persian).

 Semsar, M.H.,Historical Geography of Siraf, Society for the Appriciation of Cultural Works and Dignitiaries, No: 140, pp: 43-38 (Text in Persian).

Seyyed sadr, A. (2004). Encyclopedia of Art,(1st ed.), Tehran: Simaye Danesh (Text in Persian).

Upham Pope, A. Ackerman, Ph. (2008). Survey of persian art, sasanian, Translators Najaf Darya bandari and others, (nd ed1) Tehran: Scientific and cultural publications.

 Whitehouse, D. (2005). Archaeological Exploration at Siraf Port, Gh. Maasoomi, Tehran: Shoro (Text in Persian).

Zamani, A. (1948). The Impact of Sasanian Art on Iranian Art, National Library of Iran (Text in Persian).

Zamani, A. (2011). The Impact of Sasanian Art on Islamic Art, (1st Ed.) Tehran: Asatir (Text in Persian).

http://www.irantravelingcenter.com/siraf-po

(Text in Persian)