مطالعه وبازیابی چوب چوگان با استناد بر نگاره ها و نسخ خطی دوره تیموری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد صنایع‌دستی، دانشگاه هنر تهران ،ایران

2 دانشیار گروه پژوهش هنر، دانشگاه هنر تهران، ایران

3 استاد گروه زبان و ادبیات عرب ، دانشگاه تهران، ایران

چکیده

چوگان ورزش و بازی‌ای است باستانی و منسوب به سرزمین ایران، که باوجود پیشینه‌ای دیرین، اطلاعات مکتوب اندکی پیرامون قوانین و ابزار و ادوات آن وجود دارد. چنین به نظر می‌رسد که استقبال حکمرانان تیموری از چوگان کم شده و بیشتر معطوف به بازسازی کشور باشد که با توجه به قرابت زمانی دوره تیموری با چپاول مغول در دوره ایلخانی امری منطقی است و توجه روزافزون دربار تیموری را به معماری و هنرهای وابسته به آن در تعدد آثار به‌جامانده شاهد هستیم. بنابراین فضای مناسبی برای رونق و توسعه چوگان از سوی دربار تیموری وجود نداشته و مجال پرداختن به تفریحات و یا ورزش‌های جمعی نظیر چوگان در میان درباریان تیموری (همانند آنچه در دوره صفوی شاهد هستیم) مهیا نبوده است. بااین‌وجود، به دلیل شعردوستی و ادب‌پروری شاهزادگان تیموری در این عهد با تعدد و تنوع آثار شعرا با محوریت چوگان روبرو هستیم. بر اساس یافته‌های این پژوهش در بین آثار شعرای این عهد 264 مورد چوگان و 27 مورد صولجان (معرب چوگان) یافت شد و در نگاره‌های موردپژوهش شاهد سه شکل سرِ چوب چوگان به شکل‌های «ل»، «L» و «V» با زاویۀ باز هستیم. این مقاله با طرح این پرسش که؛ سیر تحول و تطور چوب چوگان در نگاره‌های تیموری و دلایل آنچه بوده، با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی ازجمله منابع اینترنتی، پیشینه و سابقه پژوهش‌های مربوط را گردآوری کرده و در مرحلهٔ بعد، با جمع‌آوری متون کهن و نگاره‌های چوگانی و سپس پالایش مجموعه به لحاظ اعتبار اسناد و داشتن تاریخ، موارد موردمطالعه را گزینش کرده است. در نهایت پس از گردآوری داده‌های حاصل، موارد مشابه و متفاوت را مورد تحلیل قرار داده است. پژوهش حاضر به شیوه توصیفی – تحلیلی و با بهره‌گیری از تکنیک‌های کتابخانه‌ای، مشاهده و مصاحبه انجام پذیرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Study and Retrieval of Polo Stick Based in Timurid Era Miniatures and Manuscripts

نویسندگان [English]

  • fatemeh gholami houjeghan 1
  • Seyed Saeed Seyed Ahmadi Zavieh 2
  • Azartash Azarnoush 3
1 M.A. of Handicraft, Art University, Tehran
2 Associate prof. of Art Research, Art University, Tehran,Iran
3 Prof. of Arab Literature & language, Tehran University, Tehran.Iran
چکیده [English]

 



 
The Polo is an ancient game and sport belonging to Iran, and despite its long history, there is little recorded information about its principles, rules, equipment and clothes. It seems that Timurid rulers did not appreciate čawgān (game of polo) as before, and that concentrated their focus on reconstruction of the country, and this seems logical regarding the fact that Timurid dynasty is contemporary to Mongol's invasion during Ilkhan era. As a result we can witness the growing interest of Timurid court to architecture and its related arts in great number of remaining works. Thus there were not proper conditions for growing and development of čawgān in Timurid dynasty, and Timurid court did not have enough time and interest for team sports such as čawgān (similar to Safavid period). Nevertheless, due to the great interest of Teimurid princes to literature, we can witness a great variety and numerous poems with the subject matter of čawgān in this period. According to the results of present research, there are 264 cases of ''čawgān'' and 27cases of ''sawlajān'' (cognate of ''čawgān'') were found in poems of this era and based on the finding of the studied Timurid miniatures, there are three forms of polo mallet looking like curved cane =“ل” ,similar to “L” form  and “V” form(with an open angle). Present paper has selected study cases by asking this question that: what was the changing procedure of the polo stick and ball in the Timurid miniatures and the reason why, this paper has gathered the previous related research works using the library, documental and internet resources and in the next stage, gathered the old texts and illustrated pages related to the polo game and refining them in terms of the validity of documents and containing the date. Finally, after collecting data, the differences and similarities between them have been analyzed. Present paper is a descriptive-analytical one, using the library, observation and interview techniques.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Polo Game (čawgān)
  • Polo Stick
  • Miniatures Containing Polo (Motifs)
  • Timurid Manuscripts Containing Polo (word)
آذرنوش، آذرتاش، (1392)، تاریخ چوگان در ایران و سرزمین‌های عربی، تهران: ماهی.

آذرنوش، آذرتاش، (1375)، چوگان به سبک ایرانی، نامه فرهنگستان، شماره 6، ص 23-31.

ابویی، رضا، (1377)، امکان‌سنجی احیا میدان نقش‌جهان با توجه به وضع موجود و گذشته تاریخی و طراحی فضای باز میدان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد مرمت و احیا بناهای تاریخی، دانشگاه هنر اصفهان.

پاکباز، رویین، (1385)، نقاشی ایرانی از دیرباز تا امروز، تهران: زرین و سیمین.

جامی خراسانی، نورالدین عبدالرحمان، (1366)، هفت‌اورنگ، به تصحیح و مقدمه آقا مرتضی مدرس گیلانی، چاپ دوم، تهران: سعدی.

حاتم، غلامعلی، (1388)، هنروتمدن اسلامی 2، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.

دهخدا، علی‌اکبر، (1338)، لغت‌نامه، زیر نظر محمد معین، تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

ساوجی، جمال‌الدین سلمان، (1371)، دیوان اشعار، با مقدمه و تصحیح ابوالقاسم حالت، تهران، نشر ما.

صفا، ذبیح‌الله، (1372)، تاریخ ادبیات در ایران از پایان قرن هشتم تا اوایل قرن دهم هجری، چاپ نهم، جلد چهارم، تهران: فردوس.

عصار تبریزی، محمد (1375)، منظومه مهر و مشتری (عشق‌نامه)، تصحیح و تحشیه رضا مصطفوی سبزواری، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی.

فاضلی، مهتاب، (1388)، تبیین ویژگی‌های تصویری نسخه‌های مثنوی‌گوی و چوگان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد ارتباط تصویری، دانشگاه شاهد تهران.

فردوسی، ابوالقاسم، (1390)، دیوان کامل شاهنامه، نسخه مسکو، چاپ اول، تهران: نشر دیوان.

کالینگوود، رابین جورج، (1946)، مفهوم کلی تاریخ، ترجمه علی‌اکبر مهدیان 1385، تهران: اختران.

گرامی، بهرام و مجیدی، زهرا، (1391)، حالنامه عارفی مشهور به گوی و چوگان، ایران نامه، سال 27، شماره 2 و 3.

محمودی شهربابکی، مرجان، (1391)، ریشه‌های ظهور و روند تکامل ورزش چوگان در ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد مدیریت و برنامه‌ریزی ورزشی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز.

میر جعفری، حسین، (1385)، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دورة تیموریان و ترکمانان، تهران: سمت.

نرم‌افزار دُرج 3(Dorj3).

نفیسی، نوشین دخت، (1386)، تاریخچه کتابت، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.

 

 

Abouei, R. (1998). The Feasibility of Reducing Naqsh-e Jahan Square  According to the Current Situation, Past History and Square’s Open Era Design , MA thesis of  Repair and Restoration of  Historical Monuments ,Isfahan :  Isfahan university of  Art (Text in Persian).   

Assar Tabrizi, M.(1996).Mehr  va  Moshtari(Eshgh Nameh),edited by Reza Mostafavi Sabzevari, Tehran: Allameh Tabataba’i University (Text in Persian).   

Azarnouche, S.( 2013). Husraw ī Kawādān ud Rēdag-ē , Khosrow fils  de Kawād  et un  Page, Paris: Association pour L’ Avancement  des Études Iraniennes.

Azarnoush, A. (2013). The History of Polo in Iran and Arab Territories, Tehran: Mahi (Text in Persian).   

Azarnoush, A. (1996). The Game of Polo, Iranian-style, Name-Ye Farhangestan, No:6, pp:23-31 (Text in Persian).

Chehabi, H.E. and Guttmann , A. (2002). From Iran to All of Asia: the origin and diffusion of polo, International Journal of the History of Sport,Vol:19, No: 2/3,p.p: 384 – 400.

Collingwood, R.G. (1946). The Idea of History, A. Mahdiyan, (2006), Tehran: Akhtaran (Text in Persian).  

Dehkhoda , A.A. (1959). Dehkhoda Dictionary, Under the supervision of Mohammad Moin, Tehran: Tehran University Press (Text in Persian).   

Diem , C. (1942). Asiatische Reiterspiele, Berlin: Deutscher Archiv-Verlag

Fazeli , M. (2009). Study on the Image Features of  Gouy & Chogan Various Versions, MA thesis of Visual communication, Tehran: Shahed University (Text in Persian) .  

Ferdowsi Tusi, A.Q. (2011). Shahnameh Ferdowsi, Moscow Edition, Tehran: Divan, (Text in Persian). 

Gerami, B.; Majidi, Z. (2012). Arefi Harawi’s Halnameh also Known as Gouy &Chogan, Iran Nameh, Vol: 7, No:2-3, p. p: 256-275 (Text in Persian).

Hatam, Gh. (2009). Islamic Art & Civilization 2 ,Tehran: Payame Noor University Press (Text in Persian).   

Jami, N. A. (1987). Haft Awrang (Seven Thrones), edited by Morteza Modarres Guilani, Tehran: Sadi (Text in Persian) . 

Mahmoudi Shahr Babaki, M. (2012). A Study on The Appearance and Development of Polo in Iran, MS thesis  of Sports Management and Planning, Tehran: Islamic Azad University ,Central Branch (Text in Persian).

Mirja’fari , H. (2006). The History of Political, Social, Economic and Cultural Changes in Iran During The Timurian and Turkmen Era,TehranSAMT (Text in Persian).   

Nafisi, N. (2007). The History of Inscription, Tehran:  Payame Noor University (Text in Persian).   

Pakbaz, R. (2006). Iranian Painting: from Ancient Time to Present, TehranZarrin – O - Simin (Text in Persian).   

Safa, Z. (1993). History of Literature in Iran: The End of the 8TH century AH. to early 10TH century AH.,(9th Ed.), Tehran: Ferdows (Text in Persian). 

Savoji, J, S. (1992). Collection  of  Poems , edited by Abu'l Qasim Halat, TehranMaa (Text in Persian).   

Ziai , H.; and  Thackston ,W.M. (1999).The Ball And Polo Stick , or The Book of Ecstasy(A parallel Persian- English text), California : Mazda

(2012-2013) -www.Ganjoor.net      

(2013/04/11)   www.thedigitalwalters.org-            

 www.universiteitleiden.nl( 2013/09/03

 Dorj3 Software