بررسی ارابه‌ی زرین جیحون؛ شاهکار هنر فلزکاری هخامنشی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه موزه داری مرکز آموزش عالی میراث فرهنگی تهران، ایران

2 کارشناس ارشد تاریخ هنر ایران باستان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبستر، ایران

چکیده

گنجینه‌ی جیحون یکی از مهم‌ترین مجموعه­های بازمانده از هنر فلزکاری دوره­ی هخامنشی است که شامل 180 شیء ازجمله زیورآلات و پیکرک‌های آیینی و لوحه‌های تعویذ و ... است. شاخص‌ترین اثر این مجموعه ارابه‌ای طلایی با چهار اسب، ارابه‌ران و مسافر است. در این پژوهش تلاش بر این است تا بر اساس ساختار اصول فنیِ تحلیل‌های پیشین از قطعه‌های طلایی و نقره‌ای دوره‌ی هخامنشی در مجموعه‌ی موزه‌ی بریتانیا که با آزمایش‌های مختلف ازجمله آزمایش سیستم میکروسکوپ الکترونی و طیف‌سنجی پرتوایکس کارشده‌اند، به مطالعه­ی ساختارِ اثر مذکور و کاربرد این شیء در ایران، بر اساس منابع موجود پرداخته شود. روش پژوهش به‌صورت توصیفی- تحلیلی است واصلی‌ترین نتیجه‌ی آن پی بردن به انواع گوناگونی از تکنیک‌های زرگری و رشد مداوم تولید اشیاء سه‌بعدی پیچیده است که تصویر کاربردی ارابه‌های زمان خود را مشخص می‌کنند. پیشرفتی که در ادامه بیانگر چگونگی سیستم هنری منسجم و یکپارچه در دوره‌ی هخامنشی است، زیرا هنر این دوره، فرم‌های ساخت، نقوش و تزیینات و موفقیت‌های اساسی بسیاری از تمدن‌ها را در خود جای‌داده بود که همه در تکوین شیوه‌ی هنری خاص هخامنشی سهمی عمده داشته‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Study of the Golden Chariot of Oxus؛ The Masterpiece of Achaemenian Metalworking Art

نویسندگان [English]

  • yousef mansoorzadeh 1
  • reza bayramzadeh 2
چکیده [English]

The Oxus Treasure is one of the most important collections remaining from the art of metalworking in Achaemenian era which includes 180 objects such as jewelries, ethical statuettes, talisman slates, and etc. The most salient artifact of this collection is a golden chariot with four horses, the coachman, and the passenger. Present paper aims to study the structure of Golden Chariot based on the structure of technical principles of previous analyses related to Achaemenian era’s golden and silver facets which are kept in British Museum Collection and on which various experiments such as Electron Microscopic System and Energy-Dispersive X-ray Spectroscopy have been conducted. Functions of this object in Iran and its structure were studied based on the existing sources. Research methodology is descriptive-analytical and the main result was discovering various techniques of jewelry-making and continuous development of complex three-dimensional objects’ production which may lead to determine the functional picture of mentioned era’s chariots. A development which will present the consistent and integrated artistic system of Achaemenian era because the artifacts of this era consist of forms of construction, ornaments, and decorations as well as the fundamental successes of many civilizations embedded all of which have major influence on shaping the Achaemenian Empire

کلیدواژه‌ها [English]

  • Oxus
  • Achaemenian
  • Golden Chariot
  • Electron Microscopic System
  • Energy-Dispersive X-ray Spectroscopy
  • Bes

-احسانی، محمدتقی (1386). هفت هزار سال هنر فلزکاری در ایران، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

 -استروناخ، دیوید (1379). پاسارگاد؛ ترجمه­ی حمید خطیب شهیدی، تهران: سازمان میراث فرهنگی.

-ایونس، ورونیکا (1375). اساطیر مصر؛ ترجمه­ی باجلان فرخی، تهران: اساطیر.

-باقری، مهناز (1389). بازتاب اندیشه‌های دینی در نگاره‌های هخامنشی، تهران: انتشارات امیرکبیر.

-بلک، جرمی؛ گرین، آنتونی (1383). فرهنگ‌نامه خدایان، دیوان و نمادهای بین‌النهرین باستان؛ ترجمه­ی پیمان متین، تهران: امیرکبیر.

-پاتس، دنیل تی (1385). باستان‌شناسی ایلام؛ ترجمه­ی زهرا باستی، تهران: انتشارات سمت.

-پرادا، ایدیت (1390). هنر ایران باستان؛ ترجمه­ی یوسف مجید زاده، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

-پیوتروسکی، بوریس (1383). تمدن اورارتو؛ ترجمه­ی حمید خطیب شهیدی، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.

-پوپ، آرتُر آپهام؛ اکرمن، فیلیس (1387). سیری در هنر ایران از دوران پیش‌ازتاریخ تا امروز؛ ترجمه­ی سیروس پرهام، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

-تالیس، نایجل (1392). حمل‌ونقل و جنگ‌افزار؛ ترجمه­ی لیدا کاووسی، تهران: کتاب آمه.

-سرفراز، علی‌اکبر؛ فیروزمندی، بهمن (1389). باستان‌شناسی و هنر دوران تاریخی ماد، هخامنشی، اشکانی، ساسانی، تهران: انتشارات مارلیک.

-رُف، مایکل (1373). نقش برجسته‌ها و حجاران تخت جمشید؛ ترجمه­ی هوشنگ غیاثی نژاد، تهران: سازمان میراث فرهنگی.

-صراف، محمدرحیم (1369). جام برنزی کیدین هوتران مکشوفه از «ارجان» بهبهان، تهران: سازمان میراث فرهنگی.

 -فرخ، کاوه (1390). سایه‌های صحرا «ایران باستان در جنگ»؛ ترجمه­ی شهربانو صارمی، تهران: ققنوس.

-کالیکان، ویلیام (1350). مادی و پارسی‌ها؛ ترجمه­ی گودرز اسعد بختیار، تهران: شورای مرکزی جشن شاهنشاهی ایران.

 -کُرتیس، جان (1387). ایران باستان به روایت موزه‌ی بریتانیا؛ ترجمه­ی آذر بصیر، تهران: انتشارات امیرکبیر.

 -ـــــــــــــ (1392). جواهرات و زیورآلات؛ ترجمه­ی علی‌محمد طرفداری، تهران: کتاب آمه.

-گانتر، سی ؛ جت، پُل (1383). فلزکاری ایران در دوران هخامنشی، اشکانی، ساسانی؛ ترجمه­ی شهرام حیدرآبادیان، تهران: نشر گنجینه هنر.

 -گرنی، الیور (1371). هیتی ها؛ ترجمه­ی رقیه بهزادی، تهران: پژوهشگاه.

 -گیرشمن، رومن (1390). هنر ایران در دوران ماد و هخامنشی؛ ترجمه­ی عیسی بهنام، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

 -محمد پناه، بهنام (1390). کهن دیار «مجموعه‌ی آثار ایران باستان در موزه‌های بزرگ جهان»، تهران: انتشارات سبزان.

-میدوز، آندرو آرا (1392). دستگاه اداری شاهنشاهی هخامنشی؛ ترجمه­ی حسن انوشه، تهران: کتاب آمه.

-وطن‌دوست، رسول (1367). مرمت، حفاظت و مطالعه‌ی فنی تعدادی از اشیاء فلزی گنجینه‌ی ارجان، تهران: سازمان میراث فرهنگی.

-هرتسفلد، ارنست (1381). ایران در شرق باستان؛ ترجمه­ی همایون صنعتی زاده، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعاتی فرهنگی.