مطالعه تایپوگرافی خط میخی پارسی باستان در کتیبه های سلطنتی هخامنشی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری ، پژوهش هنر، دانشگاه آزاد ، واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران

چکیده


خط به‌عنوان اصلی‌ترین عنصر بصری، نقش کاربردی بسزایی در شکل‌گیری و تعالی فرهنگ و تمدن­ داشته است. خط و نوشتار یک‌راه حل کاربردی برای اعتلای فرهنگ و توسعه دادوستد بوده است. در تاریخ خط‌نگاری ایران، آثار خط میخی دوران هخامنشی از چند جهت اهمیت دارد. ریشه‌های تصویری خط میخی ایران باستان، از خط میخی اکدی گرفته‌شده و خط میخی در دوره هخامنشیان تکامل‌یافته است. تا به امروز مطالعات زیادی در حیطه خوانش زبانی خط میخی صورت گرفته است که بیشتر بر جنبه‌های تاریخی و هویت خط باستانی میخی هخامنشی دلالت دارند. مهم‌ترین کاربرد تایپ، قابلیت خوانایی صحیح اطلاعات و خوانایی (خوانش بصری) است و خط میخی هخامنشی از قابلیت خوانایی خوبی برخوردار است. این خط دارای ساختاری منظم، فضای تنفس بصری مناسب و فاصله میان سطر همسان است. فضای منفی میان حروف در این خط به‌طور هدفمند بوده و گفتمان فرمی مشترکی میان فرم شخصیت‌ها حضور دارد. این مقاله ضمن بررسی ویژگی‌های بصری و ساختاری خط میخی هخامنشی، از منظر تایپوگرافی به مطالعه عناصر بصری خط میخی پرداخته است. روش تحقیق مقاله حاضر از نوع تاریخی – تحلیلی بوده و گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای است. نتیجه این پژوهش نشان می‌دهد ریشه‌های تایپوگرافی به مفهوم زیبایی، خوانایی نوشتار و بیانگر بودن حروف در ساختار فرمی الفبای خط میخی پارسی باستان مشاهده می‌شود و هخامنشیان سعی داشتند خط را با اصول و مبانی زیبایی­شناسانه‌ای نقش‌نمایند. طراحی تایپ نیز ساختار و چارچوب مشخصی و مرزهای مشترکی با تایپ‌های میخی هخامنشی بر روی کتیبه‌ها دارند و برخی از این اصول تایپوگرافی در خط میخی هخامنشی مشاهده می­شوند. در این مقاله نگارندگان سعی دارند جلوه‌های بصری خط را از منظر بصری و کاربردی مطالعه نموده و آن‌ها را از منظر تایپوگرافی1 مدرن بررسی نمایند. همچنین در این مقاله کیفیت بصری نظام نوشتاری این خط بررسی‌شده است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Typography study of ancient Persian cuneiform in Achaemenian royal inscriptions

نویسندگان [English]

  • elahe panjehbashi 1
  • masoud mohammadzadeh 2
1 alzahra university
چکیده [English]

 
Since Writing script is the most important visual element it has had a significant practical role in forming and improvement of culture and civilization. In the history of Iranian typography, the cuneiform inscriptions of the Achaemenianera are of great importance due to different aspects. Several studies have been carried on deciphering this script which are mostly based on historic aspect and the identity of the ancient Achaemenian cuneiform. Accurate reading of the information and also legibility are the most important applications of typing; and the Achaemanian cuneiform has a fairly good readability. This script has an orderly structure, suitable visual intermission space, and phonological line spacing is homologous. The negative space between the characters is meaningful and there is a common formal debate among shapes of characters. Besides examining visual and structural characteristics of the Achaemenian cuneiform, this research is studying the visual elements of Achaemenian cuneiform based on a typographic view. The research method of present paper is a historic -descriptive and data was gathered based on library resources. Results indicate that roots of typography – considered as elegance, legibility, and clarity of letters- can be seen in the structure of the cuneiform alphabets, leading to the idea that Achaemenians tried to represent writing with the principals of aesthetics. The typeface also has common structure and borders with the inscriptions of Achaemenians and some of typography principals are observed in Achaemenian cuneiform script. The authors are trying to study the visual effects of the script from the visual and practical point of view and compare them with the modern typography. Furthermore, the visual quality of the writing structure of Achaemenian cuneiform has been studied here.
 
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Achaemenian
  • Script
  • Cuneiform
  • Type
  • Typography
  • Modern

- ابن خلدون، عبدالرحمان (1377). مقدمه ابن خلدون؛ ترجمه­ی: محمد پروین گنابادی، تهران: علمی فرهنگی.

- ابوالقاسمی، محسن (1389). تاریخ زبان فارسی، تهران: سمت، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها.

- افضل طوسی، عفت السادات (1388). از خوشنویسی تا تایپوگرافی، تهران: نشر هیرمند.

- دونیس، ا. داندیس(1387). مبادی سواد بصری؛ ترجمه­ی مسعود سپهر. تهران: سروش.

- رجبی، پرویز (1361). تاریخ خط میخی فارسی باستان. تهران: مجله چیستا.

- رخشان، منوچهر (1385). خط و تایپوگرافی لاتین. تهران: کتاب ماه هنر.

- سلنتیس، جیسون (1392). تایپ، فرم و عملکرد (راهنمایی بر اصول تایپوگرافی)؛ ترجمه­ی محمد قلی­زاده، تهران: فرهنگسرای میردشتی.

- فضایلی، حبیب (1390). اطلس خط. تهران: سروش.

- فریه، ر.دبلیو (1374). هنرهای ایران؛ ترجمه­ی: پرویز مرزبان. تهران: فروزان.

- کرتیس، جان؛ تالیس، نایجل (1392). امپراتوری فراموش‌شده فرهنگ، هنر و تمدن هخامنشیان؛ ترجمه­ی خشایار بهاری، تهران: فروزان.

- مثقالی، فرشید (1390). تایپوگرافی. تهران: ظفر.

- محمدپناه، بهنام (1389). کهن دیار، تهران: سبزان.

- معنوی راد، میترا (1389).«تعامل هنر و فن‌آوری در خط و خوشنویسی فارسی». دوماهنامه فرهنگی هنری بیناب. ش پانزدهم. صص

- یساولی، جواد (1360). پیدایش و سیر تحول خط. تهران: چاپ هنر.

- Carter, Rob. Eta1. (2000) Working with Type Exhibitions 5, Printing and binding in Singapore by Star Standard Industries (pte).

 J-JGibson, Jamses. (1954). Atheory of Pictorial Perception. Audio-Visual Communication. London:ReprintedP.

.