تأثیر فرنگی مآبی (گلفرنگ ها) بر تزئینات معماری و قالی کاشان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد طراحی فرش دانشکده هنر و معماری دانشگاه کاشان، کاشان، ایران، نویسنده مسئول

2 مربی گروه فرش، دانشگاه حضرت معصومه قم، قم، ایران.

چکیده

طرح و نقش گلفرنگ، یکی از نقوش پر کاربرد در حوزه هنر­های سنتی، و طراحی قالی است. نقوش موسوم به گل رز یا گل و مرغ، از هنر غرب نشأت گرفته است و اکثر پژوهشگران، این نقش را از نقوش فرنگی می­دانند. نقش گلفرنگ از دوره صفویه با رواج فرنگی­سازی وارد هنر ایران شده و عصر قاجار، دوره اوج آن بوده است. این نقش از همان ابتدا، در تمام زمینه­های هنری مثل نقاشی و کتاب‌آرایی، کاشی‌کاری و گچ‌بری ورود پیدا می­کند؛ ولی هنر قالی، آخرین حوزه­ای است که تحت تأثیر فرنگی­سازی قرار می­گیرد. شاید دلیل این امر، استمرار و پایداری سنت­ها در زمینه طراحی و بافت فرش باشد. دوره قاجار، نقش گلفرنگ در طراحی فرش کاشان وارد می­شود؛ و در ابتدا، به صورت تلفیقی با نقوش سنتی مورد استفاده قرار می­گیرد. در دوره پهلوی اول، تنوع گلفرنگ­ها بیش‌تر شده و اصول طبیعت­گرایی(ناتورالیسم) نیز در طراحی آن، رعایت می­شود؛ در عصر قاجار، حوزه قالی‌بافی کاشان بیش‌تر تحت­تأثیر هنر غرب بوده است؛ زیرا تأثیرات فرنگی­مآبی در کاشان، بیش‌تر است و به همین دلیل، نقش گلفرنگ در کاشان، زودتر وارد طراحی قالی شد. طرح و نقش گلفرنگ، یکی از طرح‌های نوزده‌گانه در تقسیم­بندی طرح و نقش قالی ایران می­باشد؛ هدف از این پژوهش، بررسی طرح و نقش گلفرنگ در خانه­های تاریخی و قالی شهر کاشان، به شیوه تطبیقی، و بررسی شباهت­ها و تفاوت­های آن‌ها است. طرح گلفرنگ در کاشان بیش‌تر مورد استفاده واقع شده است؛ وجود منابع کثیری، مانند خانه­ها و بنا­های تاریخی، از جمله خانه بروجردی­ها، خانه طباطبایی­ها و ... که هر کدام مملو از نقوش فرنگی و انواع  گلفرنگ­ها هستند، از دلایل مهم تنوع گلفرنگ­ها در این شهر است. در واقع، وجود نقوش گلفرنگ در خانه­ها و ابنیه­های تاریخی، باعث انعکاس این طرح­ها در قالی­های آن زمان شد؛ در این میان، نقش نقاشان زبردست کاشانی را نباید نادیده گرفت که البته، در هر کدام از دوره­های تاریخی قاجار، پهلوی اول و پهلوی دوم دستخوش تغییراتی شدند که مورد بررسی قرار دادیم. اهدافی که در این پژوهش، مورد بررسی قرار گرفته‌اند: 1. بررسی نقش­های فرنگی­مآبی(گلفرنگ)در قالی­های کاشان؛ 2. بررسی عوامل تأثیر­گذار بر طرح گلفرنگ در قالی­های کاشان؛ 3. بررسی دلایل اجتماعی و فرهنگی شکل‌گیری طرح گلفرنگ(فرنگی­مآبی) در تزیینات معماری کاشان.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Effect of Westernization (Golfarang) on Kashan's Architecture Decoration and Carpets

نویسندگان [English]

  • tahereh salimi 1
  • H. Azizi 2
1 M.A, Carpet Designing, Faculty of Art and Architecture, Kashan University, Kashan, Iran.
2 Instructor, Department of Carpet, Hazrat-e Masoumeh University, Qom, Iran.
چکیده [English]

 
The design and role of Golfarang is one of the most popular designs in the field of traditional art and carpet design. The motifs called roses or flowers and bird originate from Western Art, and most scholars regard this motif as an ancient western motif. The Golfarang motif of the Safavid era has been brought to the Iranian art with the advent of westernization, and the Qajar era has been its peak. This motif comes from the very beginning in all artistic fields such as painting, layout, tile and plastering, but carpet art is the last area under the influence of westernization. Perhaps the reason for this is the continuity and sustainability of traditions in the design and texture of the carpet. The Qajar period shows itself in the design of Golfarang Kashan Carpet; it is initially used in combination with traditional designs. During the first Pahlavi Period, the variety of Golfarang increased and the principles of naturalism are also being considered in its design. In Qajar era, Kashan carpet weaving has been more influenced by Western Art, because the effects of westernization in Kashan are greater, and for this reason, Golfarang motif in Kashan, soon became a carpet design. Golfarang design and motif is one of the nineteenth designs in the division of Iranian carpet designs and motifs. The purpose of this research is to study the design and Golfarang motif in historical houses and carpets in Kashan in a comparative manner, and to examine their similarities and differences. The Golfarang design has been used more in Kashan. There are many resources, such as houses and historical buildings, including the Borujerdi House, Tabātabāei House, each of which is rich in variety of Golfarang motif, is one of the important reasons for the diversity of Golfarangs in this city. In fact, the existence of Golfarang in houses and historical buildings reflected the designs of the carpets of the time. Meanwhile, the role of skilled Kashani painters should not be ignored. Of course, in each of the historical periods of the Qajar, Pahlavi I and Pahlavi II, we have undergone changes that we examined. The type of research done is development (assessment) and descriptive-comparative-analytical, and the method of doing it is library and field. The statistical population in this research is the decorative images of Kashan's historical building architecture as well as the Golfarang Carpet of this city. Due to the widespread nature of the statistical population, selective sampling has been used. In addition, for the purpose of analyzing the results, a quantitative method has been used for the number of Golfarang designs, and the qualitative method has been used for discourse analysis. In this research, we tried to describe the comparative analysis of Golfarang (westernization) designs in carpet and rugs of Kashan using historical information (written sources) and documents and photographs provided by direct observation. In this research, we have two groups of statistical society. Historical houses of Kashan: Borujerdi House, Tabātabāei House, Āmeri House, Abbāsi House, Agha Bozorg Mosque and School and Sultan Amir Ahmad Bathhouse. The other statistical population is a sample of carpets in Kashan, which has Golfarang designs. Carpet weavers and designers could easily bring Golfarang design into the field of carpet design. As a result, Golfarang motif has become more common in Kashan carpets and westernization has created harmony with traditional arts in this city. The least influences of Golfarang motif in Kashan are related to the Safavid Era and most of them are related to the Qajar era. So that during Qajar period in Kashan, they used more Golfaran designs in carpets. In this period, the classic and traditional designs combined, for example, over horns on arabesque design. In general, Qajar Golfarang designs used in Kashan carpets are often a combination of Iranian and Western flowers, and they are usually light-weight, flat and simple, and lack shades of light. The colors used in Kashan's Golfarang carpets are mainly based on the color motifs used in Kashan carpets. Navy blue, dark and light red, yellow, golden, light cream, yellowish cream, light and dark blue, green, coral, are the main colors used in this carpet. Navy blue, red and in particular, cream, are the main colors used in these carpets. In Kashan, from the Qajar period, Golfarang designs in the carpet were used, and during the Pahlavi era, Golfarang designs used more than other designs had lots of variety. Golfarang were domesticated in Kashan and were mixed with classical designs.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • westernization (Golfarang)
  • architectural decoration of Kashan Historical Houses
  • Kashan Carpet
  • Iran

آژند، یعقوب(1385). مکتب نگارگری اصفهان، تهران: فرهنگستان هنر.

ادواردز، سیسیل(1368). قالی ایران، ترجمه مهین‌دخت صبا، تهران: فرهنگسرا.         

اسکندری، مینا(1381).نقاشی روغنی(لاکی) یا پاپیه ماشه، کتاب ماه هنر، شماره 48، 53- 54.

پرهام، سیروس(1370). دستبافته‌های عشایری و روستایی فارس، جلد1، چ. دوم، تهران: امیر­کبیر.

پرهام، سیروس(1371). دستبافته‌های عشایری و روستایی فارس، جلد2، تهران: امیرکبیر.

تناولی، پرویز(1356). قالیچه‌های شیری فارس، تهران: دانشگاه تهران.

جوادیان، امیرعلی(1373). گزیده قالیچه­های نفیس موزه دفینه، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. 

حشمتی رضوی، فضل‌الله(1392). تاریخ فرش (سیر تحول و تطور فرشبافی ایران)، چ. سوم، تهران: سمت.

حصوری، علی(1389). مبانی طراحی سنتی در ایران، تهران: چشمه.

دهخدا، علی اکبر(1377)  لغت نامه، جلد 12، تهران: دانشگاه تهران. 

ژوله، تورج(1381). پژوهشی در فرش ایران، تهران: یساولی.

سامانیان، صمد؛ میر عزیزی، محمود و صادقپور فیروز آباد، ابوالفضل(1393). بررسی مضامین تصویری کاشی‌های نقش برجسته موجود در تالار اصلی کاخ موزه گلستان، هنرهای زیبا- هنر­های تجسمی، شماره 1، 59-72. 

سوچک، پریسیلا؛ ولش، آنتونی؛ پوگاچنکووا، گالینا آناتولیونا؛ دوبروین، ژان و اسکریس، رابینسن(1386). هنر و ادب ایران، ترجمه یعقوب آژند، تهران: مولی.

شهدادی، جهانگیر(1392). گل و مرغ (دریچه‌ای بر زیبایی‌شناسی ایرانی)، چ. دوم، تهران: کتاب خورشید.

صور اسرافیل، شیرین(1381).  طراحان بزرگ فرش ایران (سیری در مراحل تحول طراحی فرش)، چ. دوم، تهران: پیکان.

عزیزی، حسن و خاتمی، حسن(1392). گل در قالی کاشان، کاشان: دانشگاه کاشان.

کنبی، شیلا(1378). نقاشی ایرانی، ترجمه مهدی حسینی، تهران: دانشگاه هنر.

هانگلدین، آرمن(1375). قالی‌های ایرانی: مواد و ابزار، سوابق نقوش، شیوه‌های بافت، ترجمه اصغر کریمی، تهران: فرهنگسرای یساولی.

References

Azhand, Y. (2006). Isfahan School of Painting, Tehran: Art Academy Publication (Text in Persian).    

Azizi, H. & Khatami, H. (2013). Flower in Kashan Rug, Kashan: Kashan University Publication (Text in Persian).      

Canby, Sh. R. (1999). Persian Painting, Translated by Mehdi Hosseini, Tehran: Art University Press (Text in Persian).

Dehkhoda, A. (1998). Dictionary, ed. 12, Tehran: Tehran University Press (Text in Persian).

Edwards, C. (1989). The Persian Carpet, Translated by Mahin Dokht Saba, Tehran: Farhangsara (Text in Persian).   

 Eskandari, M. (2002). Oil Painting with Papier Trigger, Ketabe Mahe Honar, 48, 53-54 (Text in Persian). 

Hangldin, A. (1996). Persian Rugs and Carpets, Translated by Asghar Karimi, Tehran: Yassavoli (Text in Persian).    

Hassouri, A. (2010). Foundations of Iranian Designs, Tehran: Cheshmeh Press (Text in Persian).                     

Heshmati Razavi, F. (2013). Carpet history: The Persian Carpet Evolution and Development, (3rd ed.), Tehran: The Organization for Researching and Composing University Textbooks and Humanities (SAMT) (Text in Persian).    

Javadian, A. (1994). Selected Precius Rugs of Dafineh Museum, Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance Press (Text in Persian).               

Parham, S. (1991). Tribal and Village Rugs from Fars, (1st ed.), Tehran: Amir Kabir Press (Text in Persian).   

Parham, S. (1992). Tribal and Village Rugs from Fars, (2nd ed.), Tehran: Amir Kabir Press (Text in Persian).     

Samanian, S., Mir Azizi, M., Sadeghpoor Firoozabad, A. (2014). A Study Of Pictorial Concepts in Glazed Tile with Relief Design Existing in Hall of Golestan Museum, Journal of Fine Arts,1, 59-72 (Text in Persian).   

Shahdadi, J. (2013). School of Gol - o - Morgh (Flower and Bird): A Window to Iranian Aesthetics, (2nd ed.), Tehran: Ketabe Khorshid (Text in Persian).     

Soucek, P., Welsh, A., Puga- cenkova, G. A., Dobroin, Robinson, Skerries, ZH. (2007). Art and Literature of Iran, Translated by Yaghoub Azhand, Tehran: Mola (Text in Persian)

Soursrafil, Sh. (2002). Great Designers of Iran Carpet, (2nd ed.), Tehran: Peykan (Text in Persian).   

Tanavoli, P. (1977). Lion Rugs from Fars, Tehran: Tehran University (Text in Persian)                                            

Zhuleh, T. (2002). Reaserch in Iranian Carpet, Tehran: Yassavoli (Text in Persian).