"تحلیل کیفی بصری دو پرده روایی عصر قاجار

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه طراحی پارچه و لباس دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران. نویسنده مسئول

2 کارشناس ارشد طراحی پارچه و لباس، دانشگاه علم و فرهنگ ، تهران، ایران

چکیده

پرده‌نگاری در عصر قاجار از هنرهای رایج پارچه‌آرایی است. نحوه بافت پرده‌ها، نوع چاپ نقوش، کاربرد وسایل خاص در تزیین آن‌ها، کیفیت دوخت‌ها، نوع روایات انتخابی و مکان استفاده از پرده‌ها، همگی به میزان ارزشمندی آن می‌افزاید. اکنون نمونه‌هایی از این هنر در موزه‌های ایران و جهان نگهداری می‌شود. دو پرده قلاب‏دوزی با نقوش روایی از عصر قاجار -که در گنجینه موزه ملک و نیاوران نگهداری می‌شوند-دارای نقش‌مایه‌های انسانی و سایر نقوش با اندازه‌هایی تقریباً مشابه هستند. لذا، تطابق آن‌ها جهت بررسی میزان اشتراک و افتراق نقوش و نوع بافت، مدنظر نگارندگان می‌باشد. پرسش‌های اساسی: ویژگی‌های بصری و مفهومی دو پرده قلاب‌دوزی مذکور کدامند؟ و تطابق مضامین روایی دو پرده از منظر وجوه اشتراک و افتراق با یکدیگر چیست؟ اهداف اصلی، بررسی مضامین روایی دو پرده قلاب‌دوزی و تبیین ویژگی‌های تفکراتی هنرمندان ایرانی در اجرای دیوارآویزهای عصر قاجار است. نتیجه آن است که، تصویر کردن روایات مقبول تاریخی و افسانه‌ای، مطابق روایات اسنادی و بنابر اسلوب لباس‌آرایی و صحنه‌آرایی قجری در این عصر، رواج داشته است. بزرگ‌نمایی شخصیت‌های اصلی داستان و کاربرد چاپ به همراه دست‌دوزی‌ها و چهره‌آرایی جهت قدرت‌نمایی و نوع قرارگیری شخصیت‌های برتر در ترکیب‌بندی روایت، در عصر قاجار مشهود است. روش تحقیق به شیوه توصیف تاریخی- تحلیلی با رویکرد کیفی است و روش گردآوری مطالب، با استناد به کتاب‌های تاریخی دست اول و اسناد موجود در موزه‌ها است.
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Visual Qualities of Two Narrative Curtains of Qajar Era (With an Emphasis on Similarities & Differences)

نویسندگان [English]

  • M. Mounesi Sorkheh 1
  • S. Hosseinzadeh Gheshlaghi Hosseinzadeh Gheshlaghi 2
1 Assistant Professor of Textile & Clothing Design, Faculty of Art, Alzahra University, Tehran, Iran (Corresponding Author).
2 M.A. of Textile & Clothing Design, Faculty of Art, Alzahra University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

 
Curtain design is one of the common forms of textile design during the Qajar era. Knitting methods, types of dying designs, application of specific mediums for decoration, crochet works, the type of stories to be narrated and the place where the curtains were used all added to the curtain's validity. Today, some samples of this art is being kept at Iran and world museums.
Two narrative curtains of Qajar period kept at Malek and Niavaran Museums have human and other figures with almost similar sizes. Therefore, the authors intend to compare them in order to check similarities and differences in their patterns and textures. The study aims to answer these questions: What are visual and conceptual properties in the two aforesaid curtains? And what are their similarities and differences in narrative content?
The main objectives of the study include the survey of the content of the two narrative curtains and elaborate upon the thoughts and ideas of Iranian artists in creating these arts of the Qajar era. The results indicate that in this era, the narrative illustration of the approved historical and mythological fables based on the principles of clothing and set design of Qajar era has been very common. Enlargement of the main characters and the use of printing along with knitting and crochet work, the way of placing the authorities in the composition of the narration is outstanding in the art of Qajar period. The study employs historical-analytical method of research with a qualitative approach. Data has been collected using desk study of primary resources as well as the historical accounts available at the museums.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qajar Era
  • Narrative Curtains
  • crochet work

ادیب برومند، عبدالعلی(1357). معرفی یک نسخه مصور تاریخ جهانگشای نادری، هنر و مردم، شماره 188، 40-45.

استرآبادی، میرزا محمدمهدی(1370). تاریخ جهانگشای نادری: نسخه خطی مصور متعلق به 1171ه.ق.، با مقدمه عبدالعلی ادیب برومند، تهران: سروش و نگار.

اسفندیاری (صبا)، منتخب (1370). نگرشی بر روند سوزن‌دوزی‌های سنتی ایران از هشت هزار سال قبل از میلاد تا امروز، تهران: صبا.

افشار مهاجر، کامران(1384)، هنرمند ایرانی و مدرنیسم، تهران: دانشگاه هنر.

افهمی، رضا و معصومی بدخش، نسرین(1395). تأثیرات نقاشی و عوامل فرهنگی در نوع چیدمان پیش‌زمینه و پس‌زمینه عکاسی دوره قاجار، جلوه هنر، دوره 8، شماره 16، 7-18.

بهار، مهرداد(1386). جستاری در فرهنگ ایران، تهران: اسطوره.

پاکباز، روئین(1395). دایره‏المعارف هنر، تهران: فرهنگ معاصر.

تاواراتانی، ناهوکو(1393). دیو از افسانه تا واقعیت، تهران: بهجت.

تهرانی، محمدشفیع(1349). تاریخ نادرشاهی (نادرنامه)، به کوشش رضا شعبانی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

حسینی، مهدی(1384). خیالی‌سازی، هنر، شماره 66 ، 256-261.

حمیدیان، سعید(1372). درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی، تهران: مرکز.

عادل، محمدرضا(1372). فرهنگ جامع نام­های شاهنامه، تهران: صدوق.

عظیمی‌پور، نسیم(1392). دیو در شاهنامه (همراه بررسی تطبیقی دیوها و شخصیت‌های منفی آیین مزدیسنا)، تهران: سخن.

فلور، ویلم(1368). حکومت نادرشاه (به روایت منابع هلندی)، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران: توس.

کریم زاده تبریزی، محمدعلی (1377). احوال و آثار نقاشان قدیم ایران. تهران: مستوفی.

معین، محمد(1387). فرهنگ معین، تهران: فرهنگ‏نما و کتاب آراد.

 مینوی، مجتبی(1389). شاهنامه حکیم ابوالقاسم فردوسیبر اساس نسخه مسکو و مقابله با نسخه ژول مول، تهران: نگاه.

همپارتیان، تیرداد(1385). بررسی ویژگی­های نگاره­های نسخه جهانگشای نادری، مطالعات هنر اسلامی، دوره3، شماره 5،  73-96.

یاحقی، محمدجعفر(1386) .فرهنگ اساطیر و داستان واره ها در ادبیات فارسی، تهران: فرهنگ معاصر.

یارشاطر، احسان(1368). تاریخ ایران: از سلوکیان تا فروپاشی دولت ساسانی(قسمت دوم)، ترجمه حسن انوشه، جلد 3، تهران: امیرکبیر.

References:

Adel, M. (1993). Complete Dictionary of Shahnameh Names. Tehran: Sadoogh (Text in Persian).

Adib Boroumand, A. (1978). Introducing an Illustrated Version of Naderi History. Art & People, 188, 40-45 Sadoogh (Text in Persian).

Afhami, R., & Masoumi Badakhsh, N. (2016). Influences of Painting Basics and Cultural Factors in Type of Background's and Foreground's Composition in Photography of Qajar Era. Jelve-y Honar, 8(16), 7-18 Sadoogh (Text in Persian).

Afshar Mohajer, K. (2005). Iranian Artist & Modernism. Tehran: University of Art Sadoogh (Text in Persian).

Azimipour, N. (2013). Demons in Shahnameh (Along with Comparative Analysis of Demons and Negative Figures in Zoroastrian Tradition). Tehran: Sokhan (Text in Persian).

Bahar, M. (2007). An Investigation on Iranian Culture. Tehran: Ostoureh (Text in Persian).

Esfandiari (Saba), M. (1991). A look at the Traditional Iranian Needlework from 8000 B.C to Date. Tehran: Saba (Text in Persian).

Esterabadi, M.M. (1991). Tarikh-e (Jahangoshay-e Naderi): Illustrated Manuscript of 1757 (1st ed.). With the introduction of Abdol Ali Adib Boroumand, Tehran: Soroush & Negar (Text in Persian).

Floor, W. M. (1989). The Rise and Fall of Nader Shah: Dutch East India Company Reports,  1730-1747. (1st ed.). (Abolghasem Serri, Trans.). Tehran: Toos (Text in Persian).

Hamidian, S. (1993). An Introduction to Ferdowsi's Thought and Art. Tehran: Markaz (Text in Persian).

Hampartian, T. (2006). AStudy on Features of Nadir's World Conqueror History. Islamic Art Studies, 3(5), 73-96 (Text in Persian).

Hosseini, M. (2005). Imagination. Honar, 66, 256-261 (Text in Persian).

Karimzadeh Tabrizi, M.A. (1997). The Styles & Works of Ancient Painters of Iran. Tehran: Mostofi (Text in Persian).

Minovi, M. (2010). Shahnameh Hakim Abolghasem Ferdowsi Based on Moscow Edition and Its Comparison with Jules Mohl Edition. Tehran: Negah (Text in Persian).

Moin, M. (2008). Persian Dictionary. Tehran: Farhang Nama & Ketab-e Arad (Text in Persian).

Pakbaz, R. (2016). Encyclopedia of Art. Tehran: Farhang Moaser (Text in Persian).

Tawaratani, N. (2014). Demons: from Myth to Reality. Tehran: Behjat (Text in Persian).

Tehrani, M.Sh. (1970). Nader Nameh. Reza Shabani (ed.), Tehran: Iranian Culture Foundation (Text in Persian).

Yahaghi, M.J. (2007). Dictionary of Myths and Fables in Persian Literature. Tehran: Farhang Moaser (Text in Persian).

Yarshater, E. (1989). The Seleucid, Parthian and Sasanid Periods (Part 2). In The Cambridge History of Iran (Vol. III). (Hassan Anousheh, Trans.). Tehran: Amirkabir (Text in Persian).

 

URLs:

URL1. www. malekmuseum.org