بررسی شاخصه های بصری در آثار کمال الدین بهزاد مطالعه موردی: اثر (سماع درویشان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

مربی گروه طراحی پارچه و لباس دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران، نویسنده مسئول.

چکیده

هنرمندان ایرانی در طی دوره‌های متمادی، با ذوق مهذب و پالودة خود هنرهایی آفریده‌اند که در آن واحد هم حسی و هم معنوی است. در نگارة (سماع درویشان) از آثار کمال‌الدین بهزاد، لایه‌های مجهولی وجود دارد که تحلیل و تفسیر این لایه‌های پنهان و مجهول هدف این پژوهش است. فرض براین است که با دیدگاه مبانی هنرهای تجسمی و طراحی لباس می‌توانیم بین مفاهیم فرم، مضمون، ترکیب‌بندی و رنگ در نگارة (سماع درویشان) رابطة معناداری بیابیم. پژوهش حاضر در پی پاسخگویی به این سؤالات است که: آیا عناصر و المان‌های بکار گرفته در اثر مورد نظر در جهت منظور و مقصد خاصی بوده است؟ نقاشان هنرمند مسلمان در معرفی اندیشة خود از چه تکنیک‌هایی استفاده کرده‌اند؟
روش این پژوهش توصیفی - تحلیلی است و با استفاده از داده‌های اسنادی و کتابخانه‌ای انجام شده است. بررسی پیکره و پوشش نگاره‌ها در (سماع درویشان) بهزاد و تحلیل شاخصه‌های بصری فرم، ترکیب‌بندی، رنگ، نور و تاریکی نشان داده که در طراحی لباس درویشان از نماد لباس‌های گشاد و بلند با آستین‌های بلندتر از اندازه، نشان از احترام در برابر مقام والای محبوب الهی و حالت سرسپردگی و ولایت‌پذیری دارد و شال‌های رها در دور گردن و حتی رهاشده در متن نگاره، هرکدام حاوی مضامین خاصی هستند. ارائة حالات انسانی و روحانی در ترکیب‌بندی و ترسیم لباس‌ها هم‌راستا با نمادگرایی نوآورانه جهت القای حسی به مخاطب صورت گرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The study of visual attributes in Kamal al-Din Behzad's works Case Study: The Effect (Sima Darvishan)

نویسنده [English]

  • R. Ghazali
Instructor of Textile & Clothing Design, Alzahra University, Tehran, Iran (Corresponding Author).
چکیده [English]

Throughout the centuries, Iranian artists have created arts with their clever and refined taste, which at the same time are both sensual and spiritual. In the monograph (Sima Dervishyan) of the works of Kamal al-Din Behzad, there are irrelevant layers that the analysis and interpretation of these hidden and unknown layers is the object of this research. It is assumed that with the view of the foundations of visual arts and design of clothes, we can find a meaningful relationship between the concepts of form, theme, composition, and color in the writing (Sema Dervishian). The present research seeks to answer the following questions: Are the elements and elements used in the desired work for a particular purpose and destination? What techniques did the painters of the Muslim artist use to introduce their thinking?
 The method of this research is descriptive-analytical and is carried out using documentary and library data. Investigation of the figure and cover of the pictures in (Sema Dervishin) Behzad and analysis of the visual attributes of the form, composition, color, light and darkness have shown that in the design of the clothing of the dervish from the symbol of loose and long looms with longer sleeves Of size, reflects the respect for the beloved divine status, and the state of devotion and authority, and the abandoned scarves in the neck and even abandoned in the text, each with specific content. The presentation of human and spiritual modes in combining and designing the clothes is also in line with the innovative symbolism for sensing the audience.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Herat School
  • Behzad
  • Dress
  • Sama Darvishan
  • Paint

قرآن کریم، ترجمه محسن قرائتی(1395).چ. سوم، تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.

آل رسول، سوسن(1383). عرفان جامی در مجموعه آثارش، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

ابن جوزی، ابوالفرج(1368). تلبیس ابلیس، علیرضا ذکاوتی قزاگزلو، تهران: نشردانشگاهی.

اشرفی، م. م.(١٣٨٢) بهزاد و شکل­گیری مکتب مینیاتور بخارا در قرن ١٦ میلادی، ترجمه نسترن زندی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

امیراینانلو، معصومه(1395). مصاحبه شخصی.

انصاریان، حسین(1368). عرفان اسلامی، جلد 1، تهران: پیام آزادی.

بهاری، عبادالله(1383). کمال­الدین بهزاد، مجموعه مقالات بین­المللی، تهران، فرهنگستان هنر.

 بلر، شیلا و بلوم، جاناتان(١٣٨١). هنر و معماری اسلامی، ترجمه اردشیر اشراقی، تهران: سروش.

پاکباز، رویین(١٣٩٠). نقاشی ایران: از دیرباز تا امروز، تهران: زرین و سیمین.

تجویدی، اکبر(١٣٤٥).کتاب­آرایی در ایران، هنر و مردم، دوره 5، شماره  49،  5-9.

جاویدی، مهیار(1390).مکتبهرات،  روزنامه شرق، 15 دیماه، 14.

جوانی، اصغر و مهدی هراتی(1385). مجموعه مقالات نگارگری مکتب اصفهان، تهران: شادرنگ.

حاکمی، اسماعیل(1371). سماع در تصوف، چ. چهارم، تهران: دانشگاه تهران.

حدادعادل، غلامعلی(1383). دائره­المعارف بزرگ اسلامی، تهران: بنیاد دائره­المعارف اسلامی.

دانشنامه جهان اسلام (1362) به سرپرستی آیت‌الله سید علی خامنه‌ای،تهران، ایران.

دُزی، راینهارت‌پیتران(1383). فرهنگ البسه مسلمان، حسینعلی هروی، چ. دوم، تهران: علمی فرهنگی.

زرین­کوب، عبدالحسین(1382). ارزش میراث صوفیه، چ. یازدهم، تهران: امیرکبیر.

زرینی، سپیده و مراثی، محسن(1378). بررسی چگونگی تأثیرگذاری عرفان اسلامی در شکل‌گیری هنر نگارگری مکتب هرات تیموری و تبریز صفوی، نگره، شماره  7،  93-105.

ستاری، جلال(1386). مدخلی بر رمزشناسی عرفانی، چ. دوم، تهران: مرکز.

سجادی، محمدعلی(1369). جامه زهد: خرقه و خرقه­پوشی، تهران: علمی فرهنگی.

سودآور، ابوالعلاء(١٣٨٠). هنر دربارهای ایران، ترجمه ناهید محمد شمیرانی، تهران: کارنگ.

شهکلاهی، فاطمه و محمدصادق میرزا ابوالقاسمی(1395). بررسی تنوع پیکره­ها و تناسبات انسانی در آثار کمال الدین بهزاد،  نگره، شماره 39، 91-99.

شوالیه، ژان و آلن گربران(1383). فرهنگ نمادها، ترجمه سودابه فضایلی، جلد 3، تهران: جیحون.

غزالی، ابوحامدمحمد(1383). کیمیای سعادت، جلد1، به‌کوشش حسین خدیوجم، چ. یازدهم، تهران: علمی فرهنگی.

غیبی، مهرآسا (1384). هشت هزارسال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، تهران: هیرمند.

قاضی‌زاده، خشایار(1382). هندسه پنهان در نگاره‌های کمال‌الدین بهزاد، خیال(فرهنگستان هنر)، شماره 6، 3-29.

کاظمی، مهروش؛ شعاریان ستاری، ویدا و صدیق اکبری، سحر(1391). مفهوم و جایگاه فضا در سه نگاره

از نگاره­های استاد کمال­الدین بهزاد، جلوه هنر، شماره 8، 43- 52.

کنبی، شیلا(١٣٨١).  نگارگری ایرانی، ترجمه مهناز شایسته­فر، تهران: مؤسسه مطالعات هنر اسلامی.

کوپر، جی سی(1380). فرهنگ مصور نمادهای سنتی، ترجمه سلیمه کرباسیان، تهران: فرشاد.

کیانی، محسن(1380). تاریخ خانقاه در ایران، چ. دوم، تهران: طهوری.

گ‍ری، بازیل(1369). ن‍ق‍اش‍ی‌ ای‍ران‌، ترجم عربعلی شروه، تهران: عصرجدید.

گوهرین، سیدصادق(1367). شرح اصطلاحات تصوف، جلد 1-2، تهران: زوار.

محمدبن منور(1381). اسرارالتوحید، با مقدمه و تصحیح محمدرضا شفیعی­کدکنی، جلد2، چ. پنجم، تهران: آگاه.

معرک نژاد، سید رسول(1386). سماع درویشان در آینه تصوف، خیال، شماره 21-22، 224.

موسوی­لر، اشرف­السادات؛ آیت اللهی، حبیب الله؛ خزایی، محمد و انصاری، مجتبی(1384). بررسی ابعاد مدیریت هنری کمال­الدین بهزاد، هنرهای زیبا، دوره 21، شماره 21، 87-96.

مونسی سرخه، مریم؛ طالب­پور، فریده و گودرزی، مصطفی(1390). نوع لباس و نمادهای رنگ در عرفان اسلامی، هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی، دوره 2، شماره 44، 5-14.

نصر، سیدحسین(1383). هنر و معنویت اسلامی، مجموعه مقالات در زمینه حکمت هنر، تهران: فرهنگستان هنر.

ویس، فردریک(١٣٨٣).نگرشی جدید به شیوه جای­گذاری پیکره آدمیان در مینیاتورهای بهزاد، مجموعه مقالات همایش بین­المللی کمال­الدین بهزاد، تهران، فرهنگستان هنر، ٣١٧-٣٢٩.

هال، جیمز(1380). فرهنگ نگاره­ای نمادها در هنر شرق و غرب، ترجمه رقیه بهزادی، تهران: فرهنگ معاصر.

References:

Al-Ghazali, A. H. (2004). Kimiya-yi sa'adat (The Alchemy of Happiness) (Vol. I). Hossein Khadiv-Jam (ed.), Tehran: Elmi Farhangi (Text in Persian).

Alerasoul, S. (2004). The Gnosticism of Jami in His Corpus. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance (Text in Persian).

Ansarian, H. (1989). Islamic Mysticism (Vol. I). Tehran: Payam-e Azadi (Text in Persian).

Ashrafi, M. M. (2007). Bihzad and the Establishment of Bukhara Painting School in the 16 Century. (Nastaran Zandi, Trans.). Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance (Text in Persian).

Amirinanlou, M. (2016) Personal interview (Text in Persian).

Bahari, E. (2004). Kamal al-Din Behzad. Proceedings of the International Conference of Kamal al-Din Behzad. Tehran: Academy of Arts (Text in Persian).

Bahari, E. (1997). Bihzad, Master of Persian Painting. Foreword by Annemarie Schimmel, London: IB Tauris & Company Limited.

Blair, Sh. & Bloom, J. (2002). The Art and Architecture of Islam. (Ardeshir Eshraghi, Trans.). Tehran: Soroush (Text in Persian).

Chevalier, J. & Gheerbrant, A. (2004). Dictionary of Symbols (Vol. III). (Soodabeh Fazaeli, Trans.). Tehran: Jeihoon (Text in Persian).

Cooper, J. C. (2001). An Illustrated Encyclopaedia of Traditional Symbols. (Salimeh Karbasiyan, Trans.). Tehran: Farshad (Text in Persian).

Canby, Sh. (2002). Iranian Painting. (Mahnaz Shayestefar, Trans.). Tehran: Institute of Islamic Art (Text in Persian).

Dozy, R. P. A. (2004). Dictionnaire de taille des nams des vetements chez les Arabes. (Hosseinali Heravi, Trans.). Tehran: Elmi Farhangi (Text in Persian).

Encyclopedia of the Islamic World. (1983). under the auspices of Ayatollah Seyyed Ali Khamenei, Tehran, Iran (Text in Persian).

Ibn Al-Jawzi, A. (1989). Talbis-e Iblis (The Devil's Deceptions). (Alireza Zekavati Gharagozloo, Trans.). Tehran: Nashre Daneshgahi (Text in Persian).

Ibn Monavvar, M. (2002). Asrar al-Tawhid (Vol. II). Mohammad-Reza Shafiei Kadkani (ed.), Tehran: Agah (Text in Persian).

Gheibi, M. (2005). A History of Persian Costume. Tehran: Hirmand (Text in Persian).

Ghazizadeh, K. (2003). Hidden Geometry in Kamaledin Behzad's Miniatures. Khiyal (Academy of Arts), 6, 3-29 (Text in Persian).

Goharin, S. (1988). Sufism Terms (Sharh-e Estelahat-e Tasavvof) (Vols. 1-2). Tehran: Zavvar (Text in Persian).

Gray, B. (1990). Persian Painting. (Arabali Sherve, Trans.). Tehran: Asr-e Jadid (Text in Persian).

Haddad-Adel, G. A. (2004). The Great Islamic Encyclopedia. Tehran: The Center for the Great Islamic Encyclopedia (Text in Persian).

Hakemi, E. (1992). A Study of Sama in Islamic Mysticism. Tehran: University of Tehran (Text in Persian).

Hall, J. (2001). Illustrated Dictionary of Symbols in Eastern and Western Art. (Roghayeh Behzadi, Trans.). Tehran: Farhang Moaser (Text in Persian).

Javidi, M. (January 5, 2012). Herat School. Shargh newspaper, p. 14 (Text in Persian).

Javani, A., et al. (2001). A Collected Essays of the Isfahan Painting School. Tehran: Shadrang (Text in Persian).

Kazemi, M., Shoariyan Sattari, V. & Sediq Akbari, S. (2012). The Concept and Position of "Space" in three Picture and Paintings of Masterpieces by Kamal Al-Din Behzad. Jelveh-y Honar, 8, 43-52 (Text in Persian).

Kiani, M. (2001). History of the Monastery in Iran. Tehran: Tahoori (Text in Persian).

Mousavi-Lar, A., Ayatollahi, H., Khazaei, M. & Ansari, M. (2005). A Study of Significant Aspects of Kamal Al-din Behzad’s Art Management. Honar – Ha – Ye – Ziba, 21, 87-96 (Text in Persian).

Mounesi Sorkheh, M., Talebpour, F. & Goudarzi, M. (2011). Costume type and Color symbolism in Islamic mysticism. Honar – Ha – Ye – Ziba-Honar-Ha-Ye-Tajassomi, 2(44), 5-14 (Text in Persian).    

Moareknejad, R. (2007). Dervishes' Sama in the Mirror of Sufism. Khiyal, 21-22, 224.

Nasr, S. H. et al., (2004). Islamic Art and Spirituality. Collection of Articles on Wisdom of Arts. Tehran: Academy of arts (Text in Persian).

Pakbaz., R., (2011). Iranian Painting: From Ancient Times to the Present Day. Tehran: Zarrin and Simin (Text in Persian).

Sajjadi, M. A. (1990). Ascetic Clothing: Sackcloth (Kherqa) and Sackcloth Wearing. Tehran: Elmi Farhangi (Text in Persian).

Sattari, J., (2007). An Introduction to Mystical Symbolism. Tehran: Markaz (Text in Persian).

Soudavar, A. (2001). Art of the Persian Courts. (Nahid Mohammed Shamirani, Trans.). Tehran: Karang (Text in Persian).

Shah Kolahi, F. & Mirza Abolghasemi, M. (2016). Investigating The Variety of Figures and Human Proportions in Kamal Al-Din Behzad’s Paintings. Negareh, 39, 91-99 (Text in Persian).

Tajvidi, A. (1966). Book Design in Iran. Honar va Mardom, 5(49), 5-9 (Text in Persian).

The Holy Quran. (2016). (Mohsen Gharaati, Trans.). Tehran: 'Dars Haee az Qur'an' Cultural Center (Text in Persian).

Wies, F. (2004). A New Approach to the Way Human Figures Are Positioned in Behzad's Miniatures. In Proceedings of the International Conference on Kamal al-Din Bihzad (pp: 317-329), Tehran: Academy of Arts (Text in Persian).

Zarrinkoob, A. (2003). The Value of Sufism Legacy. Tehran: Amirkabir (Text in Persian).

Zarini, S., Merasy, M., (1999). A Survey of the Influence of Islamic Mysticism on the Formation of the Art of Painting in Herat Teimouri and Safavid Tabriz Schools of Miniature. Negareh, 7, 93-105 (Text in Persian).