بازتاب طبیعت در گستره اساطیر ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه پژوهش هنر دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری پژوهش هنر دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران، نویسنده مسئول.

چکیده

اسطوره در هر جامعه‎ای وجود داشته و به راستی یکی از سازه‎های مهم فرهنگ بشری است. بررسی و تحلیل جهان اسطوره، پیوسته در میان محققان دارای جایگاهی ویژه بوده و گذشت زمان هرگز از اهمیت و جذابیت آن نکاسته است. یکی از اجزای تشکیل دهنده جذابیت اسطوره، نوع نگاه و باور به خدایان در اقوام و ملت‎هاست. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی و تجزیه و تحلیل کیفی به بررسی تاثیر طبیعت بر باور اساطیری ایران می‎پردازد. از آن‎جا که عناصر و عوامل متعددی بر اساطیر نقش داشته‎اند، محور اصلی این پژوهش بررسی تاثیر و بازتاب طبیعت در اساطیر ایران می‎باشد.
با توجه به نتایج بدست آمده می‌توان اینگونه اظهار داشت که طبیعت عنصری حائز اهمیت در اساطیر ایران و واجد جایگاهی متفاوت در ایدئولوژی‎های این قوم بوده‎است، به‎طوری که در جهان‎بینی ایران باستان، جایگاه طبیعت از عنصری که خود خداوند یا جزئی از خداوند به شمار می‎رفته تا عنصری شر و جایگاه زندگی اهریمن متفاوت ‎است. در اساطیر ایران، عناصر طبیعی نقش بسزایی را ایفا می‌کنند. با بررسی طبیعت ایران دو خصیصه بارز به چشم می‎خورد: مسئله خشک و کم آب بودن سرزمین ایران و دیگری تضادهای طبیعی. این دو ویژگی مهم تاثیر ویژه‎ای بر اساطیر ایران داشته و بیشترین نمود آن را در دو اسطوره کهن و مشهور "تیتشر" و "وای" می‎توان یافت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The reflection of nature on Iran’s mythology

نویسندگان [English]

  • Gh. Dadvar 1
  • R. Rouzbahani 2
1 Professor, Faculty of Art, Alzahra University, Tehran, Iran.
2 Ph.D. Student of Art Research, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran (Corresponding Author)
چکیده [English]

In every society, mythology exists and for sure it’s one the most important outputs of human culture. The study and analysis of mythology have a significant position among researchers and passage of time has never lessened its importance or attraction. One of the components which make myths interesting and appealing is its view and belief towards gods in ethnicities and nationalities. In this research by using descriptive research method and also by using qualitative analysis, the impact of mythological belief in Iran was studied. Since there are numerous factors and elements which had influences on myths, the main idea of this research is to study the impact and the reflection of nature on Iran’s mythology.
Based on obtained results, it can be mentioned that natural elements have a significant impact on Iran’s mythology and have a special position on ideologies of these ethnicities. In the ideology of ancient Iran nature has both good and evil factors. Sometime it is a god or a part of god or even the living place of evil. In Iranian mythology nature has a significant role. The two main features which have been achieved by studying the nature of Iran are: the issue of low-water supply and dryness of Iran and natural contrasts. These two important features had an important role on Iran’s mythology and we can see their manifestations in two famous and ancient myths of “Tishtar” and “Vay”.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : Iranian mythology
  • nature and natural contradictions
  • Tishtar myth
  • Vay myth

آموزگار، ژاله(1380). تاریخ اساطیری ایران،تهران: سمت.

آموزگار، ژاله. ت‍ف‍ض‍ل‍ی، اح‍م‍د‌(1370). اس‍طوره‌ زن‍دگ‍ی‌ زردش‍ت‌، ب‍اب‍ل‌: ک‍ت‍اب‍س‍رای‌ ب‍اب‍ل‌.

اس‍م‍اع‍ی‍ل‌پ‍ور، اب‍وال‍ق‍اس‍م(1375).‌ اس‍طوره‌‌ آف‍ری‍ن‍ش‌ در آی‍ی‍ن‌ م‍ان‍ی، ته‍ران‌: ف‍ک‍ر روز.

اس‍م‍اع‍ی‍ل‌پ‍ور، اب‍وال‍ق‍اس‍م(1377). اس‍طوره‌، ب‍ی‍ان‌ ن‍م‍ادی‍ن، ته‍ران‌: س‍روش‌.

الیاده، میرچا(1376)، رساله در تاریخ ادیان، ترجمه جلال ستاری، تهران: سروش.

بدیعی، ربیع(1367). جغرافیای مفصل ایران، جلد1، تهران: اقبال.

بهار، مهرداد(1352). اساطیر ایران، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

بهار، مهرداد(1375). ادیان آسیایی، تهران: چشمه.

بهار، مهرداد(1375). پژوهشی در اساطیر ایران، وی‍راس‍ت‍ار ک‍ت‍ای‍ون‌ م‍زداپ‍ور، تهران: آگاه.

بهار، مهرداد(1377). از اسطوره تا تاریخ، گردآورنده و ویراستار ابوالقاسم اسماعیل‌پور. تهران: چشمه.

بهار، مهرداد(گزارنده)(1369). بندهش، تهران: توس.

بهنام، عیسی(1337). تمدن ایرانی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

پورداوود، ابراهیم(1347). یشت‌ها، چ. دوم. تهران: دانشگاه تهران.

پی‌یر بریان، پ.ا. شروو و شکی، منصور(1381). طبقات اجتماعی در ایران باستان، ترجمه منیژه اذکایی، نامه پارسی، سال 7، شماره 26، 17-42.

دادور، ابوالقاسم و منصوری، الهام(1385). درآمدی بر اسطوره ها و نمادهای ایران و هند در عهد باستان، تهران: الزهرا و کلهر.

دوستخواه، جلیل(1370). اوستا، تهران: مروارید.

رضایی، عبدالعظیم(1375). تاریخ ده هزارساله ایران. جلد1، تهران: اقبال.

رضایی دشت ارژنه، محمود(1388). بازتاب نمادین آب در گستره اساطیر، ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی)، دوره  5، شماره 16، 111 -137.

رضی، هاشم(1363). اوستا، تهران: فروهر.

ژینیو، فیلیپ(1372). ارداوی‍راف‌ن‍ام‍ه، ت‍رج‍م‍ه‌ و ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ ژال‍ه‌ آم‍وزگ‍ار، ت‍ه‍ران‌: م‍ع‍ی‍ن- ان‍ج‍م‍ن‌ ای‍ران‍ش‍ن‍اس‍ی‌ ف‍ران‍س‍ه‌.

ستاری، جلال(1385). جهان اسطوره شناسی 10، اسطوره ایرانی،تهران: مرکز.

کرتیس، وستا سرخوش (1385). اسطورههای ایرانی، جهان اسطوره ها 2،  ترجمه عباس مخبر، تهران: مرکز.

شیری، افسانه(1387). خدای آتش در اساطیر ایران و یونان باستان، کتاب ماه هنر، شماره 118، 106 – 115.

شین دشتگل، هلنا(1380). مظاهر شر در هنر عامه ایران، کتاب ماه هنر، شماره 39 و 40، 5-10.

صدقه، جان(1377). آب در اساطیر کهن، شعر، دوره 6، شماره 22، 138-143.

ع‍رب‌‌گ‍ل‍پ‍ای‍گ‍ان‍ی‌، ع‍ص‍م‍ت‌(1376). اس‍اطی‍ر ای‍ران‌ ب‍اس‍ت‍ان‌ ج‍ن‍گ‍ی‌ از اس‍طوره‌ه‍ا و اع‍ت‍ق‍ادات‌ در ای‍ران‌ ب‍اس‍ت‍ان‌، ت‍ه‍ران‌: ه‍ی‍رم‍ن‍د.

عفیفی، رحیم(1374). اساطیر و فرهنگ ایرانی در نوشته‌های پهلوی، تهران: توس.

ف‍ره‌وش‍ی‌، ب‍ه‍رام‌(1374). ای‍ران‍وی‍ج، ته‍ران‌: دان‍ش‍گ‍اه‌ ت‍ه‍ران‌.

فکوهی، ناصر(1379). تحلیلی ساختی از یک اسطوره سیاسی، «وای» در فرهنگ ایرانی و همتایان غیر ایرانی آن، نامه علوم اجتماعی، دوره 16، شماره 16، 137-166.

قائمی، فرزاد؛ یاحقی، محمد جعفر و پورخالقی چترودی، مهدخت(1388). تحلیل نمادینگی عناصر خاک و باد در اساطیر و شاهنامه فردوسی بر اساس روش نقد اسطوره‌ای، ادب پژوهی، دوره 3،  شماره 10، 57-82.

کوشش، رحیم و کفاشی، امیر رضا(1390). بررسی تطبیقی نمادینگی عناصر طبیعت در شاهنامه، ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی، دوره 7، شماره 24، 123-151.

گیرشمن، رومن(1390).  ایران از آغاز تا اسلام، ترجمه محمد معین، تهران: نگاه.

مزداپور، کتایون و سلیمی، مینا(1390). شیطان و اهریمن، نامه فرهنگستان، سال دوازدهم، شماره 3 (پیاپی 47)، 128-146.

موله، ماریان(1372). ایران باستان، ترجمه ژاله آموزگار، تهران: توس.

نیساری، سیروس(1350). کلیات جغرافیای ایران، تهران: بی نا.

وندائی، میلاد(1390). اساطیر ایران، همدان: دانشگاه آزاد اسلامی.

هینلز، جان راسل(1377). شناخت اساطیر ایران، ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: آویشن و چشمه.

 

Refrences

 

Afifi, R. (1995). Iranian Mythology and Culture in Pahlavi Writings. Tehran: Toos (Text-in-Persian).

Afifi, R. (1996). Iranian Mythology and Culture in Pahlavi Writings. Tehran: Toos (Text-in-Persian).

Amoozgar, J. & Tafazzoli, A. (1991). Zorozster's Mythological Life. Babol: Babol Bookstore (Text-in-Persian).

Amoozgar, J. (2001). Mythological History of Iran. Tehran: SAMT (Text-in-Persian).

Arab Golpayegani, E. (1997). The Mythology of Ancient Iran: A War of Myths & Beliefs in Ancient Iran. Tehran: Hirmand (Text-in-Persian).

Badiee, R. (1988). Detailed Geography of Iran (Vol. I). Tehran: Eghbal (Text-in-Persian).

Bahar, M. (1973). Iranian Myths. Tehran: Bonyad-e Farhang-e Iran (Iranian Culture Foundation) (Text-in-Persian).

Bahar, M. (1990). Bundahish. Tehran: Toos (Text-in-Persian).

Bahar, M. (1996). Asian Religions. Tehran: Cheshmeh (Text-in-Persian).

Bahar, M. (1996). A Study on Iranian Myths. (Katayon Mazdapour, Trans.). Tehran: Agah (Text-in-Persian).

Bahar, M. (1998). From Myth to History. Abolghasem Esmailpour (Ed.). Tehran: Cheshmeh (Text-in-Persian).

Behnam, E. (1958). ‎La Civilisation Iranianne (Perse, Afghanistan, Iran exterieur). Tehran: Bongah-e Tarjome va Nashr-e Ketab (Text-in-Persian).

Briant, P., Skjaervo, P.O. & Shaki, M. (2002). Social Classes in Ancient Iran. Name-ye Parsi, 7(26),17-42 (Text-in-Persian).

Curtis, V.S. (2006). Persian Myths. (Abbas Mokhber, Trans). Tehran: Markaz (Text-in-Persian).

Dadvar, A. & Mansouri, E. (2006). An Introduction to the Ancient Persian and Indian Mythology and Symbols. Tehran: Alzahra & Kalhor (Text-in-Persian).

Doostkhah, J. (1991). Avesta: The Ancient Iranian Hymns & Texts. Tehran: Morvarid (Text-in-Persian).

Eliade, M. (1997). A History of Religious Ideas. (Jalal Satari, Trans.). Teran: Soroush (Text-in-Persian).

Esmailpour, A. (1996). Myth of Creation in Manichaeism. Tehran: Fekr-e Rouz (Text-in-Persian).

Esmailpour, A. (1998). Myths: The Symbolic Expressions. Tehran: Soroush (Text-in-Persian).

Farahvashi, B. (1995). Iranvij. Tehran: University of Tehran (Text-in-Persian).

Fokohi, N. (2000). An Analysis of a Political Myth: ‘Vay’ in Iranian Culture and Its Non-Iranian Counterparts. Journal of Social Sciences Letter, 16(16), 137-166 (Text-in-Persian).

Ghaemi, F., Yahaghi, M. J. & Poor Khaleghi, M. (2009). An Archetypical Criticism of the Symbolic Aspect of the Elements "Earth" and "Air" in Mythology and Ferdowsi’s Shâhnâmeh, Journal of Adab Pazhouhi, 3(10), 57-82 (Text-in-Persian).

Ghirshman, R. (2011). L’Iran, des Origines à l’Islam. (Mohammad Moein, Trans.). Tehran: Negah (Text-in-Persian).

Hinnells, J. R. (1998). Persian Mythology. (Jaleh Amoozgar and Ahmad Tafazzoli, Trans). Tehran: Avishan and Cheshmeh (Text-in-Persian).

Koushesh, R. & Kafashi, A.R. (2011). A Comparative Study of the Symbolism of the Elements of Nature in Shahnameh. Journal of Mytho-Mystic Literature, 7(25), 1-142 (Text-in-Persian).

Mazdapour, K. & Salimi, M. (2011). Satan & Ahriman. Name-ye-Farhangestan, 12(3), 128-146 (Text-in-Persian).

Mole, M. (1993). L’Iran Ancien. (Jaleh Amoozgar, Trans.). Tehran: Toos (Text-in-Persian).

Neysari, S. (1971). Geography of Iran. Tehran: (n.p.) (Text-in-Persian).

Pourdavood, E. (1968). Yasht-Ha. Tehran: University of Tehran (Text-in-Persian).

Razi, H. (1984). Avesta: Gathas, Yasna, Yashts, Visparad and khordah-Avesta. Tehran: Farvahar (Text-in-Persian).

Rezae Dashtearzhanah, M. (2009). The Symbolic Reflection of Water in Myths. Journal of Mytho-Mystic Literature, 5 (16), 69-86 (Text-in-Persian).

Rezaei, A.A. (1996). Ten Thousand Years of Persian History (Vol. I). Tehran: Eghbal (Text-in-Persian).

Rousseau, H. (1963). Mythes et Religion, Le Dieu De Mal. Paris: P.U.F.

Sadqe, J. (1998). Water in Ancient Mythology. Sher, 6 (22), 138-143 (Text-in-Persian).

Sattari, J. (2006). The World of Mythology X: Iranian Myths. Tehran: Markaz (Text-in-Persian).

Shin Dashtgol, H. (2001). Manifestations of Evil in Persian Art. Book of Month: Art, 39 & 40, 5-10 (Text-in-Persian).

Shiri, A. (2008). The God of Fire in the Mythology of Ancient Iran and Greece. Book of Month: Art, 118, 106-115 (Text-in-Persian).

Vandaee, M. (2011). Iranian Myths. Hamedan: Islamic Azad University. (Text-in-Persian).