بررسی نقش قوچ در قالی های ترکمن از منظر تاریخی و آیینی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشگاه الزهرا(س)، تهران ، ایران. نویسنده مسئول

2 استادیارگروه باستان شناسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سیستان و بلوچستان، ایران

چکیده

قالی ترکمن دارای شکل‌ها و نقش‌های بسیاری است که قدمتی طولانی و مفاهیمی عمیق دارند. بخش عمده این نقوش برگرفته از طبیعت هستند، موضوع مورد بررسی در این پژوهش، نقش قوچ در قالی‌های ترکمن است که به ریشه‌های مفهومی و تاریخی آن پرداخته می‌شود. سوالات اصلی این تحقیق، چگونگی ارتباط این نقش با تاریخ، آیین و رسوم ترکمن‌ها و همچنین چگونگی نقش شدن آن در قالی‌های این قوم می‌باشد. این مقاله، از نوع تاریخی و روش توصیفی- تحلیلی است. بر اساس این روش، نخست ریشه‌های نقش قوچ در تاریخ و آیین باستانی، زندگی کوچ نشینی و آداب و رسوم ترکمن‌ها توصیف و تحلیل می‌شود؛ سپس نقش این حیوان در قالی‌های ترکمن از نظر طرح و شکل بررسی می‌گردد. قوچ از مهم‌ترین توتم‌ها در ادوار کهن و آیین اجدادی ترکمن‌ها بوده است؛ در نتیجه، هنرمندان قالی‌باف این قوم، تصویر قوچ را با تنوع و تعدد بسیار در اشکال تجریدی و انتزاعی در قالی‌های خود بافتند که در شکل‌های ساده و ابتدایی، درهم پیچیده، تنها و تک، در قالب ترنج و در متن و حاشیه فرش در کنار دیگر نقوش ترکمنی با پیچش‌های متفاوت و متنوع شاخ، قرار گرفته است نقش قوچ در میان ترکمن‌ها نمادی از قدرت، جنگاوری، استقامت و برکت می‌باشد.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of Sheep Design in Turkmen Carpets in History & Religion

نویسندگان [English]

  • a. noori 1
  • Hosein Mehr pouya 2
1 Ph.D. Stud. of Art Research, Alzahra University, Tehran, Iran, (Corresponding Author).
2 Assistant Prof. of Archeology, University of Sistan and Baluchestan, Sistan and Baluchestan, Iran
چکیده [English]

 
Enjoying a long history and holding profound concepts, the Turkmen carpets possess many forms most of which, such as animal motifs, have been derived from nature. The paper at hand intends to study the sheep motifs in the Turkmen carpets, as well as its conceptual and historical origins. Employing a historical and descriptive-analytic method of research, the research aims to address two main questions including: how this motif is associated with the history and customs of Turkmens? And how these motifs have been reflected in these carpets?
for this purpose, primarily the historical role of sheep in Turkmen's history, ancient traditions, nomadic lifestyle and customs will be reviewed followed by a survey of this animal's designs and motifs in Turkmens' carpets in terms of form.
Moreover, sheep comprised one of the major totems among the ancestors of Turkmen tribes in ancient times. Sheep was also considered a useful and beneficial animal in nomadism.
therefore, the tribes' carpet-weavers have used several sheep motifs in diverse, abstract forms ranging from simple and primitive forms to complex and intricate ones, with some sheep designs having various horn forms. These motifs are found both in the middle of the carpets and their margins next to other Turkmen designs. 
Generally, the sheep design is reminders of the memories of their forefathers and tribal life for Turkmens and a symbol of power, bravery, perseverance and blessing.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Turkmen Carpet
  • Totemism
  • Design Structure
  • Sheep Design
  • Symbol

اشنبرنر، اریک (1374). قالی‌ها و قالیچه‌های ایران، جلد 2، تهران: فرهنگسرا (یساولی).

بداغی، ذبیح‌الله(1371). نیازجان و فرش ترکمن، تهران: فرهنگان.

 بیگدلی، محمدرضا (1369). ترکمن‌های ایرانی، تهران: پاسارگاد.

بوگولیوبف (2536). فرش‌های ترکمنی، نازدیبا (خزیمه علم)، تهران: موزه فرش ایران.

حصوری، علی (1371). نقش‌های قالی ترکمن و اقوام همسایه، تهران: فرهنگان.

دهخدا، علی اکبر (1377). لغت نامه، جلد 5، تهران: دانشگاه تهران.

سارلی، ارازمحمد (1364). ترکستان در تاریخ: نگرشی بر ترکستان در نیمه دوم قرن نوزدهم، تهران: امیرکبیر.

شعبانی خطیب، صفرعلی (1387). فرهنگ نامه تصویری آرایه و نقش فرش‌های ایران، قم: سپهر اندیشه.

 عسگری خانقاه، اصغر و کمالی، محمد شریف (1374). ایرانیان ترکمن: پزوهشی در مردم شناسی و جمعیت شناسی، تهران: اساطیر.

 گلی، امین‌اله (1366). سیری در تاریخ سیاسی اجتماعی ترکمن‌ها، تهران: علم.

محمدی، رامونا (1388). پوشاک و زیورآلات مردم ترکمن، تهران: موزه فرش ایران.

قزلجه، متین(1388) مقاله ترکمن های ایران 2 برگرفته از http://www.bayragh.com تاریخ بازدید: مهرماه 1394.

جنگ قوچ در چین(2012) برگرفته از http:// www. deskgram,net  تاریخ بازدید: فوریه 2019.

قبرستان با شاخ­های قوچ بر سنگ قبر(2018) برگرفته از https://www.atlasobscura.com تاریخ بازدید: فوریه 2019.

References:

Aschenbrenner, E. (1995). Persian Rugs & Carpets (Vol. 2). Tehran: Farhangsara (Yassavoli) (Text in Persian).

Asgari Khanqah, A., Kamali, M. S. (1995). The Turkman Iranians: A Research on Anthropology & Demographics. Tehran: Asatir (Text in Persian).

Bigdeli, M. (1990). The Iranian Turkmens. Tehran: Pasargad (Text in Persian).

Bodaghi, Z. (1993). The Soul’s Desire & Turkmen Carpet. Tehran: Farhangan (Text in Persian).

Bogolyubov, A.A. (1973). Central Asian Carpets. (Nazdiba - Khazimeh Elm, Trans.). Tehran: Carpet Museum of Iran (Text in Persian).

Dehkhoda, A. (1999). Dictionary (Vol. 5). Tehran: University of Tehran (Text in Persian).

Ford, P.R.J. (1981). Oriental Carpet Design. London: Thames & Hudson.

Goli, A. (1987). An Introduction to Sociopolitical History of Turkmens. Tehran: Elm (Text in Persian).

Hassouri, A. (1992). Turkman & Neighboring Tribes’ Carpet Patterns. Tehran: Farhangan (Text in Persian).

Mohammadi, R. (2009). Clothing & Jewelry of Turkmen People. Tehran: Carpet Museum of Iran (Text in Persian).

Sareli, A. M. (1985). Turkestan in History: A Review of Turkestan during the 2nd half of the 19th Century.Tehran: Amir Kabir (Text in Persian).

Shaabani Khatib, S. (2008). A Photo Dictionary of Decoration & Design of Persian Carpets. Qom: Sepehr Andisheh (Text in Persia).

Train, J. (1997). Oriental Rug Symbols: Their Origins and Meanings from the Middle East to China. London: Philip Wilson Publishers.

Ram war in ckina(9 august 2012) http:// deskgram.net. visit in 24 February 2019.

Cemetry with goat- horn bedecked(2018) gravestones  http:// atlasobscura.com. visit in 24 February 2019.