تأثیر هنر ساسانی در نقشمایه‌های حیوانی کتاب کلز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه پژوهش هنر دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران

2 مربی گروه هنر و معماری دانشگاه گیلان، رشت، ایران

چکیده

نقوش ساسانی از طریق تجارت در کرانه‌های دریای مدیترانه و جنگ‌های صلیبی و همچنین تسلط اعراب مسلمان بر سرزمین‌های مسیحی به فرهنگ اروپا نفوذ کرد و بسیاری از نقشمایه‌های پارچه‌ها، ظروف و گچ‌بری‌ها به مسیحیت انتقال یافت. مسیحیان با توجه به مبانی دینی خود، نقشمایه‌ها را تبدیل به مضامین مذهبی نموده و کتب و نسخ مصور دینی را با آن‌ها آراستند. هنر کتاب‌آرایی مسیحی پیوندی تنگاتنگ با هنر بیزانسی داشت و هنر بیزانس حاصل دستاوردهای فرهنگی و هنری رومی و ساسانی بود. نوشتن متون انجیل و ترویج مضامین دینی، راهبان مسیحی در دیرها را ترغیب به خلق آثاری با تزیینات فراوان و نمادهای انتزاعی نمود. شیوه جانور نگاری و نقش‌پردازی حیوانات تخیلی و روش‌های ترکیب‌بندی در پارچه‌های ابریشمین و ظروف سیمین ساسانی علاوه بر نشانه‌های زیبایی شناسانه، بیان انتزاعی به وجود آورد که به جهان مسیحیت نیز رخنه کرد. مسئله مورد طرح در پژوهش حاضر بر این نکته استوار است که هنر ساسانی باشکوه‌ترین دوران تاریخی قبل از اسلام در ایران بوده و تأثیرات سیاسی و اجتماعی باعث پیدایش و شکل‌گیری جهانی‌شدن هنر این دوران شده است و مضامین تخیل پردازانه آن توانسته با هنر انتزاعی مسیحی ارتباط معنایی برقرار کند. کتاب کلز یکی از نسخ مصور قرون‌وسطی می‌باشد که توسط راهبان آذین گری شده و حاوی روایات انجیل و مکاشفات یوحنا می‌باشد. این کتاب دارای تصاویری همچون جانوران ترکیبی، موجودات بالدار و پرندگان خیالی است که تأثیر هنر ساسانی در طراحی نقوش نسخه را اثبات می‌نمایند. هدف از این پژوهش بررسی تصویری و مفهومی نقوش جانوری موجود در کتاب کلز و تأثیرات هنر ساسانی در مصورسازی این نسخه است. روش تحقیق به روش توصیفی و تطبیقی است و اطلاعات آن نیز با مطالعات کتابخانه‌ای جمع‌آوری‌شده است. پرسش قابل‌طرح نیز در این نوشتار بر این قرار است که ویژگی نقشمایه‌های ساسانی چه بوده‌اند و چه تأثیراتی بر کتاب‌آرایی نسخ مذهبی مسیحیت داشته‌اند. بابیان دلایل این تأثیرگذاری‌ها، چگونگی راهیابی نقشمایه‌های ساسانی به جهان غرب نیز توضیح داده‌شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Influence of Sassanid Art on Animal Motifs of Kells Book

نویسندگان [English]

  • f. kateb 1
  • m. taraji 2
1 Associate prof. of Art Research, Alzahra University, Tehran
2 Instructor of Art & Architecture Faculty, Guilan University, Rasht
چکیده [English]

 
The Sassanid motifs penetrated the European culture due to trading along Mediterranean Sea, crusade and Muslim Arab domination on Christian lands and many motifs of fabrics, utensils and moldings transferred to Christianity. The Christians changed these motifs to religious concepts regarding their own religious beliefs and illustrated their religious books with them. The Christian art of book illustration has a very close relationship with Byzantine art. The Byzantine art was a result of Sassanid and Roman cultural and artistic achievements. Writing the New Testament and presenting religious concepts motivated the abbes to design manuscripts with abstract symbols and adornments. The style drawing animals and imaginative beasts along with composition methods in silk fabrics and Sassanid silver works not only created aesthetic signs but also resulted in abstract expression which also penetrated the Christianity. Present paper is based on the fact that the Sassanid art was the most glorious historical era before Islamic, when political and social influence lead to globalization of art of such era and its imaginative concepts led to a semantic relationship with Christian art. The book of Kells is a middle age's illustrated manuscript, trimmed by abbes and includes exemplum of gospel and revelation of John. This manuscript includes images of hybrid beast, winged creatures and imaginary birds which demonstrates the effect of Sassanid art in design of its images and motifs. The present paper aims to study the pictorial and conceptual context of animal motifs in Kells book and also consider the Sassanid art influences. This is a descriptive – analytical study and the data was collected based on library resources. The question is that: what were the characteristics of Sassanid motifs and how did they effect book illustration of Christian religious manuscripts. With declaration of the reason for such effect, it is also clarified and explained how the Sassanid motifs made their way to the western world.
 
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sassanid Motifs
  • Christian Book Art
  • Book of Kells

بورکهارت، تیتوس (1390). مبانی هنر مسیحی، ترجمه امیر نصری، تهران: انتشارات حکمت.

بورکهارت، تیتوس (1389). هنر مقدس، ترجمه جلال ستاری، تهران: انتشارات سروش.

بوسایلی، ماریو، اشراتو، امبرتو (1389). هنر پارتی و ساسانی، ترجمه یعقوب آژند، تهران: انتشارات مولی.

پاکباز، رویین (1381). دائره‌المعارف هنر، تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.

جابز، گرترود (1380). سمبل‌ها، ترجمه محمدرضا بقاء پور، تهران: انتشارات مترجم.

دادور، ابوالقاسم و منصوری، الهام (1385). اسطوره‌ها و نمادهای ایران و هند، تهران: انتشارات دانشگاه الزهرا.

فرای، ریچارد نلسون (1388). عصر زرین فرهنگ ایران، ترجمه مسعود رجب نیا، تهران: انتشارات سروش.

گدار، آندره (1377). هنر ایران، ترجمه بهروز حبیبی، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی

گربران، آلن (1382). فرهنگ نمادها، ترجمه سودابه فضایلی، تهران: انتشارات جیحون.

گیرشمن، رومن (1350). ایران در دوران پارتی و ساسانی، ترجمه بهرام فره‌وشی، تهران: انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

ـــــــــــــــ. (1391).تاریخ ایران از آغاز تا اسلام، ترجمه محمد معین، تهران: انتشارات سپهر ادب.

مبینی، مهتاب، شافعی، آزاده. (1394) نقش گیاهان اساطیری و مقدس در هنر ساسانی (با تأکید بر نقوش برجسته، فلزکاری و گچ‌بری)، فصلنامه علمی و ترویجی جلوه هنر، پاییز و زمستان، شماره، 14, ص 45

مگز، فیلیپ بی (1388). تاریخ طراحی گرافیک، ترجمه اعظم فراست، غلامحسین فتح‌الله نوری، تهران: انتشارات سمت

نفیسی، سعید (1387) .تاریخ تمدن ایران ساسانی، تهران: انتشارات کتاب پارسه.

یاحقی، محمدجعفر (1388) .فرهنگ اساطیر و داستان‌واره‌ها در ادبیات فارسی، تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.

هال، جیمز (1387). فرهنگ نگاره‌ای نمادها در هنر شرق و غرب، ترجمه رقیه بهزادی، تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.

هنیلز، جان (1379). شناخت اساطیر ایران، ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: انتشارات چشمه.

Burckhardt, T. (2011). The Foundations of Christian Art, A. Nasri, Tehran: Hekmat (Text in Persian).

Burckhardt, T. (2010). Principes et Methods de l’ Art  Sacre, J.  Satari , Tehran: Soroush (Text in Persian).

 Bussagli, M.;  Scerrato, U. (1997). Parthian & Sassanid art. (The mentioned book is a translation from a section of the book “Encyclopedia of world art” related to Parthian and Sassanid art). Y. Azhand,Tehran: Mola (Text in Persian).

 Calkins, R. G. (2008). Illuminated Books of the Middle Ages, Ithaca, NY: Cornell University.

Dadvar, A.; Mansoori, E. (2006). An Introduction to The Ancient Persian & Indian Mythology and Symbols, Tehran: Alzahra (Text in Persian).

Dodwell, C. R. (1993).  The Pictorial Arts of the West, 800-1200. New Haven: Yale University.

Frye, R. (2009). The Golden Ages of Persia: The Arabs in The East, M. Rajabnia, Tehran: Soroush (Text in Persian).

Gheerbrant, A.; Chevalier,  J. (2003). Dictionnaire des Symboles: Mythes, Reves, Coutumes …, S. Fazayeli, Tehran: Jeihoon (Text in Persian).

Ghirshman, R. (1971). Iran:  Parthes et Sassanides, B. Farahvashi, Tehran: Bongah Tarjomeh va Nashre Ketab (Text in Persian).

Ghirshman, R.(2001). L’ Iran des origins a l’ Islam, M. Moein, Tehran: Sepehr Adab (Text in Persian).

Godard, A. (1998).L’ Art de L’Iran, B.  Habibi, Tehran: Shahid Beheshti University (Text in Persian).

Hall, J.(2000). Illustrated Dictionary of Symbols in Eastern and Western Art, R. Behzadi, Tehran: Farhang Moaser (Text in Persian).

Henderson, G. (1997). From Durrow to Kells: The Insular Gospel- Books, 650-800. New York: Thames and Hudson.

Hinnells, J.R. (2000). Persian Mythology, Z. Amozegar & A. Tafzoli, Tehran: Cheshmeh (Text in Persian).

Jobes, G. (2001). Symbols, M. Baghapour, Tehran: Motarjem (Text in Persian).

Meehan, B. (1994). The Book of Kells: An Illustrated Introduction to the Manuscript in Trinity College Dublin, New York: Thames and Hudson.

Meggs, P. B. (2009). A History of Graphic Design, A. Farasat & Gh. Fathollahnori, Tehran: SAMT (Text in Persian). 

Mobini, M.; Shafei, A.  (2015). The Role of Mythological and Sacred Plants in Sassanid Art ( With Emphasis on Relief, Metalworking and Stucco), Jelve-y Honar, Autumn & Winter, No: 14 (Text in Persian).

Nafisi, S. (2008). History of Civilization of Sassanid Persia,Tehran: Parseh (Text in Persian).

Pakbaz, R. (2002). Encyclopedia of art ,Tehran : Farhang  Moaser (Text in Persian).

Sullivan, E. (2005). The Book of Kells, London: Studio.

Vinycomb, J. (1989), Fictitious and Symbolic Creatures in Art: scholar press.

Yahaghi, M. (2009). Encyclopedia of Mythology and Stories in Persian Litrature, Tehran: Farhang  Moaser (Text in Persian).

www.cais_soas.com

www.catholicireland.net

www.infoplease.com

www.depts.washington.edu

www.kerritargett.worldpress.com

www.tcd.ie

www.tcld.worldpress.com

www.wam.ac.uk

www.Thefreedictionary.com