بررسی تأثیر نقاشی های قهوه خانه ای با موضوعات مذهبی بر روی باورهای عامه مردم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه سیستان و بلوچستان، ایران

2 کارشناسی ارشد پژوهش هنر،دانشگاه سیستان و بلوچستان، ایران

چکیده

 
نقاشی قهوه­ خانه ­ای سبکی از نقاشی است که توسط نقاشان مکتب ندیده در دوران قاجار بنا بر شرایط اجتماعی و سیاسی زمان خود شروع به بالیدن کرد و بارزترین نمودهایش را می­توان در دوران مشروطیت به نظاره نشست. نقطه­ی اوج این آثار در دوره­ی قاجار بوده و بیشترین مخاطب آن انسان­هایی از میان مردم کوچه و بازار بوده‌اند؛ فرض بر این است که نقاشی‌های قهوه‌خانه‌ای با موضوعات مذهبی خصوصاً واقعه کربلا، تأثیرات عمیقی روی باورها و اعتقادات مذهبی عامه مردم داشته است. در این بررسی، پس از تعریف کوتاهی درباره نقاشی قهوه­خانه­ای، تأثیراتی که نقالان و نقاشان آن زمان‌بر روی مردم می­نهادند مورد مداقه قرارگرفته که برای این منظور به تحلیل چند اثر از نقاشان برجسته­ی این مکتب که پرده­هایی با موضوعاتی مذهبی را خلق کرده­اند پرداخته‌شده است. سؤال تحقیق این است که این نقاشی‌ها چه تأثیری بر روی اعتقادات عامه مردم نهاده است؟ هدف تحقیق بررسی تأثیرات نقاشی قهوه‌خانه‌ای و نقل آن‌ها بر باورها و ارزش‌های آن‌ها است. نتایج حاکی از ن است که این نقش­ها ذهنی بوده و ریشه در سنت و هویت اسلامی- شیعی ایران داشته است که سبب درک و ارتباط عمیق­تر و بیشتر عامه­ی مردم با روایت­های مذکور و پیروی از سیره­ی اهل‌بیت علیهم‌السلام می­گردید و حس میهن­دوستی و دفاع از ارزش­ها و اعتقادات را در آنان تقویت می­نمود. پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی بوده و ابزار گردآوری اطلاعات به روش کتابخانه­ ای است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Study of Coffeehouse Paintings Containing Religious Themes on Public Opinions

نویسندگان [English]

  • zahra hosseinabadi 1
  • m mohammadpour 2
1 sistan
چکیده [English]

Coffeehouse painting is a style of painting created by illiterate painters during Qajar dynasty and began to grow based on social and political conditions of its time. Its clearest manifestation can be observed in constitutional period. The culmination point of these works was during Qajar dynasty and most of the audiences were man of ordinary people. It is assumed that coffeehouse paintings containing religious themes, particularly the event of Karbala, have a profound impact on publics’ religious beliefs.  In present paper, after presenting a short description of coffeehouse painting, the effects of narrators and artists of the mentioned time were also examined. To do so, several works of prominent artists of this school have been analyzed, those who have created scenes with religious themes. The research question is that; what was the impact of such paintings on public beliefs?  This study aims to evaluate the effects of coffeehouse paintings and narrations on the publics’ beliefs and values. Results show that these paintings are subjective and rooted in Iran's Shiite-Islamic tradition and identity which leads to more and deeper understanding and relation of public with these narratives and, moreover, following the tradition of the Ahl al-Bayt, family of prophet Mohammad(peace be upon him). They have strengthened the sense of patriotism and vindication of the values and belief them. This study was a cross-sectional study and the data is collected using a librarian method
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Key words: coffeehouse paintings
  • Qajar Dynasty
  • religious concepts
  • Narration and Pattern

علاوه بر قرآن ­کریم

- آزاد برمکی، تقی (1384). پاتوق و مدرنیته­ی ایرانی، چاپ اول، تهران: لوح فکر.

- آیدنلو، سجاد (1388).« مقدمه­ای بر نقالی در ایران»،پژوهشنامه زبان و ادب فارسی، سال سوم، شماره 4، صص 35-64.

- اسکندری، کریم (1387). «گفت‌وگو با محمد فراهانی»، آیینه­ خیال، شماره 10، صص 40-42. 

- اعظم زاده، محمد (1386).« پیوند نقاشان خیالی‌ساز (قهوه­خانه­ای) با ادبیات»، فصلنامه علامه، شماره 13، صص 55-72.

- ـــــــــــــــــ(1392). واژه­نامه عمومی هنر، تهران: انتشارات سیمای دانش آذر.

- افهمی، رضا؛ شریفی مهرجردی، علی‌اکبر (1389).« نقاشی و نقاشان دوره­ی قاجار»، کتاب ماه هنر، شماره 148، صص 24-33.

- الهی، محبوبه (1383). عاشورا در نقاشی ایرانی، رشد آموزش هنر، شماره 3، صص 14- 19.

- پاکباز، رویین (1383). نقاشی ایران از دیروز تا امروز، تهران: انتشارات سیمین و زرین.

- ــــــــــــــ(1379). نقاشی ایران از دیروز تا امروز، تهران: انتشارات سیمین و زرین.

- جاوید، هوشنگ (1388). «مسئله خوف (بیمناکی) در هنرهای آئینی ایران»، فصلنامه تخصصی تئاتر صحنه، شماره 68، صص 57- 60.

- چلیپا، کاظم؛ گودرزی، مصطفی؛ شیرازی، علی‌اصغر (1390). «تأملاتی درباره موضوعات ملی و مذهبی در نقاشی قهوه­خانه­ای»، نگره، شماره 18، صص 68-81.

- چیت‌سازان، امیرحسین؛ رحیمی، محمد (1391). «تأثیر سیاست در هنر پیکره نگاری دوره قاجار»، مطالعات ایرانی، شماره 21، صص 69- 90.

- سیف، هادی (1369). نقاشی قهوه‌خانه‌ای؛ ترجمه­ی: کلود (سیروس) کرباسی، تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی- سازمان میراث فرهنگی کشور.

- شهری، جعفر (1369). تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، چاپ دوم، تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا.

- فدوی، سید محمد (1386). تصویرسازی در عصر صفوی و قاجار، تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

- فکوهی، ناصر (1390). انسان‌شناسی هنر: زیبایی، قدرت و اساطیر، تهران: نشر ثالث.

- کلانتری، منوچهر (1352). «رزم و بزم شاهنامه در پرده­های بازاری( قهوه­خانه­ای)»، هنر و مردم، شماره 134، صص 2- 15.

- محجوب، محمدجعفر (1382). مطالعه در داستان­های عامیانه­ فارسی، ادبیات عامیانه ایران.

- موسوی، سیامک (1382). نقل و نقالی (سید مصطفی سعیدی و روایت­هایش)، چاپ اول، خرم‌آباد: افلاک.

- محمد زاده، مهدی (1386). «نشان­های مصور و تقدیس قدرت در عصر قاجار»، گلستان هنر، شماره 8، صص 61- 68.

- میرشکرایی، محمد (1385). شاهنامه­خوانی از دید مردم­شناسی (نظری به تاریخچه شاهنامه­خوانی)، شاهنامه­خوانی، دفتر اول.