مقایسه نگاره«کشته شدن ارجاسب در رویین دژ به دست اسفندیار» با دیگر نگاره های شاهنامه بایسنقری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه صنایع دستی دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

2 دانشگاه الزهرا(س)،تهران، ایران

چکیده

در میان کتب  مصور فارسی، شاهنامه فردوسی و به‌طور اخص «شاهنامه بایسنقری»، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. ظهور مکتب هرات تیموری در عصر درخشان هنر اسلامی، آن را ملزم به پیروی از ارزش­های اصیل آن دوران نموده است؛ در این نوشتار، نگاره‌ی «کشته شدن ارجاسب در رویین دژ به دست اسفندیار» انتخاب‌شده و نویسنده به روش تحلیل زیبا شناسانه و تطبیق با مبادی حکمت هنر اسلامی به بررسی و تحلیل نگاره مذکور پرداخته و تفاوت‌های ساختاری آن با سایر نگاره‌های شاهنامه بایسنقری را موردمطالعه قرار داده است. هدف از این پژوهش پاسخ به این پرسش کلی است که نگاره­ی یادشده به لحاظ ساختاری چه تفاوت‌هایی با سایر نگاره‌های شاهنامه بایسنقری دارد؟ روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و گردآوری مطالب کتابخانه­ای است. نتیجه آن‌که: نگاره مذکور از حیث وضعیت و ماهیت عناصر، دارای حرکت و جنبشی صعودی و حرکتی کمال‌گرا منطبق بر اصول حکمت هنر اسلامی است، همچنین در کثرت اجزای تشکیل‌دهنده در راستای ایجاد وحدت بصری، به درج اصل وحدت در کثرت نائل‌آمده است. جنبش و حرکت موجود در این نگاره، عدم تقارن و نمایش هم‌زمان چندین فضا در کنار هم از بارزترین تفاوت­های این نگاره با سایر نگاره‌های شاهنامه بایسنقری بوده و شاید بتوان آن را پایه‌گذار مکاتب بهزاد و تبریز صفوی دانست.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparison of the “Arjasb Being Killed in Roeen Castle by Esfandiar” Image with Other Images of Baisonghor Shahnameh

نویسندگان [English]

  • m sohrabi 1
  • Neda Salour 2
چکیده [English]

Ferdowsi’s Shahnameh and, in particular, “Baisonghor Shahnameh,” has a special place among the Persian illustrated books. Emergence of the Timurid Herat School in the brilliant era of Islamic art has required it to follow original values of such period. Present paper has selected the image of “Arjasb being killed in Roeen castle by Esfandiar” and the author has studied and analyzed mentioned mage based on aesthetics analysis method and comparison with principals of Islamic Art philosophy, authors have also studied structural differences between the mentioned image and other images of Baisonghor Shahnameh, based on a descriptive- analytical research method and using library and document studies to gather data. Finally the results indicate that in terms of status and nature of mentioned image, it contains an ascending movement and a perfectionist motion conforming to the principles of Islamic Art Wisdom. Furthermore, it has gained the principle of unity in diversity in the plurality of components regarding the creation of a visual unity. The movement and kinetics inherent in this image has led to asymmetry and simultaneous display of multiple space together and, in such manner, is different from the other contemporary images and been, somehow, the founder of Behzad and Tabriz Safavi Schools.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Baisonghor Shahnameh
  • Herat School
  • Image of Arjasb Being Killed

علاوه بر قرآن کریم

-اردلان، نادر (١٣٩٠). حس وحدت، علم معمار، تهران: انتشارات هنر نوین.

-افراسیاب­پور، علی‌اکبر (1387).« زیبایی از دیدگاه ملاصدرا»، نشریه خردنامه، شماره 51، صص 91-104.

-آیت‌اللهی، حبیب­الله (١٣٧٩). «وجوه افتراق و اشتراک در مبانی زیبایی‌شناسی، سبک‌ها و ارزش­ها در هنر ایرانی-اسلامی و در هنر معاصر غرب، سایه طوبی (مجموعه مقالات)»، فرهنگستان هنر، تهران، ص 41.

- بینیون، لارنس (1389). خصایص زیبایی در نقاشی ایرانی، تهران: مولی.

- پاکباز. رویین (١٣٨١). دایره المعارف هنر، تهران: فرهنگ معاصر.

-ـــــــــــــ (١٣٨٣). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز، تهران: انتشارات زرین و سیمین.

- پورجعفر، محمدرضا؛ موسوی لر، اشرف­السادات (١٣٨١). «بررسی ویژگی­های حرکت دورانی مارپیچ «اسلیمی» نمادتقدس، وحدت و زیبایی»، فصلنامه علمی پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا (س)، سال دوازدهم، شماره ۴٣، صص

- حسنوند، محمدکاظم؛ رهنورد، زهرا؛ شیروی، الهام (١٣٨۵). «مطالعه نمادها و نشانه­های مشترک تصویری و ادبی در نگارگری سنتی ایران»، نشریه هنرهای زیبا، شماره ٢٧، صص١٠۵-١١۶.

-رجبی، محمدعلی؛ خوش‌نظر، سید رحیم (١٣88). «نور و رنگ در نگارگری ایرانی و معماری اسلامی»، ماه هنر، شماره 16، صص 70-77.

- رجبی، محمدعلی و دیگران (1384). شاهکارهای نگارگری ایران، تهران: موزة هنرهای معاصر تهران.

- فردوسی، ابوالقاسم (1389). شاهنامه فردوسی نسخه مسکو، تهران: انتشارات پارمیس.

- کوپر، جی. سی (١٣٧٩). فرهنگ مصور نمادهای سنتی؛ ترجمه­ی ملیحه کرباسیان، تهران: انتشارات فرشاد.

- گری، بازل (1385). نگاهی به نگارگری در ایران؛ ترجمه­ی حسن شیروانلو، تهران: انتشارات توس.

- گودرزی، مصطفی؛ کشاورز، گلناز (١٣٨6). بررسی مفهوم زمان و مکان در نگارگری ایران، نشریه هنرهای زیبا، شماره 31، صص 89-101.

- گودرزی، مصطفی؛ مظفری­خواه، زینب (١٣91). «بررسی فضا در نگارگری ایرانی با تأکید بر منتخبی از آثار بهزاد»، دو فصل‌نامه علمی – پژوهشی مطالعات هنر اسلامی، شماره 16، صص 7-20.

- مددپور، محمد (١٣90). آشنایی با آرای متفکران درباره هنر، جلد 3 و 4، تهران: سوره مهر.

- معین، محمد (١٣٨5). فرهنگ فارسی، تهران: انتشارات سرایش.

- نصر، سید حسین (١٣٨٩). هنر و معنویت اسلامی، تهران: انتشارات حکمت.

-هال، جیمز (١٣٨٣). فرهنگ نگاره­ای نمادها در هنر شرق و غرب؛ ترجمه­ی: رقیه بهزادی، تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.