تبیین جلوه های تصویری آیات قرآن با تکیه بر نظریه سید قطب

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه الزهرا(س)

2 دانشجوی دکتری دانشگاه الزهرا(س)

چکیده

مضامین قرآن کریم دارای بیان بصری خاصی است وسرتاسر آیات این کتاب آسمانی به مثابه والاترین معجزه مکتوب، پوشیده از تصویر است. یکی از وجوه سادگی و قابل فهم بودن بیان قرآن، همین تصویری و ملموس بودن مفاهیم ذهنی آن است. از آنجا که قرآن کریم به زبان عربی نازل شده و زبان عربی نیز به خودی خود زبانی تصویری است بنابراین ویژگی تصویری بودن زبان عربی به ایجاد تصاویر هنری قرآن کریم کمک بسیار می نماید. سید قطب در قالب نظریه «تصویرپردازی هنری آیات قرآن» معتقد است که قرآن کریم در بیان اغراض گوناگون به بهترین وجه از قاعده «تصویر» بهره برده است به طوری که این قاعده از نگاه او به عنوان ابزار برتر بیان قرآن ویک قاعده عام وفراگیر در آن به شمار می آید .بر این مبنا پژوهش حاضر بر آن است تا با بهره گیری از منابع آرشیوی و اسنادی و به روش تحلیلی-توصیفی با بررسی مولفه های این نظریه و نمود آن در تصویرپردازی هنری آیات قرآن، توجه اهل دل را به این دریای بیکران هنر و اندیشه معطوف نموده و جنبه ای دیگر از جنبه های زیبایی اعجاز قرآن کریم را به مشتاقان درک کلام وحی بنمایاند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Illustrative and literary manifestations expression of the Quran verses based on the artistic illustration theory by Seyed Qotb

نویسندگان [English]

  • ashrafsadat mousavilar 1
  • SEPIDEH yaghooti 2
چکیده [English]

 
There are many images throughout the holy Quran as the biggest written miracle. One of the reasons for Quran simplicity and understandability is that its subjective concepts are figurative and tangible. Since the holy Quran is in Arabic and Arabic language is an illustrative one in its nature, illustrative properties of Arabic language helped a lot in formation of Quran’s artistic images. In the theory of “artistic illustration of Quran verses”, Seyed Qotb believes that holy Quran has advantaged from "image" rule for expression of different meanings in best possible way. For him this rule is General and comprehensive and also the best means for Quran’s expression. By applying Descriptive-analytical research method and library-based data collection technique, the present research attempts to study the characteristics of this theory and its manifestations in artistic illustration of Quran verses in order to attract God-fearing men's attention to this ocean of art and thought and represent another aspect of the miraculous beauty of the holy Quran to enthusiastic people for understanding the revelation.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • The Holy Quran
  • Seyed Qotb
  • artistic illustration

-         علاوه بر قرآن کریم

-         ابن منظور، جمال‌الدین محمد بن مکرم (بی‌تا). لسان العرب، چ 3، بیروت، دارالصار.

-         ابوزید، نصر حامد (1380). پژوهشی در علوم قرآن، ترجمه مرتضی کریمی نیا، تهران، انتشارات طرح نو.

-         احمد، یا سوف (1427 ه). جمالیات المفرده القرآنیه، چاپ اول، دمشق ، دار المکتبی

-         اصغرپور، محبوبه (1384).جلوه ای تصویرگری در قرآن کریم، به راهنمایی زهرا رهنورد، دانشگاه الزهرا (س).

-         بستانی، محمود (1371).اسلام و هنر، ترجمه حسین صابری، چ اول، مشهد، بنیاد پژوهشی اسلامی آستان قدس رضوی.

-         الخالدی، صلاح عبدالفتاح (1409 ه/1988 م).نظریه التصویر الفنی هند سید قطب، ج 2، جده-السعودیه، دار المناره للنشر و التوزیع.

-         الخالدی، صلاح عبدالفلاح (1420 ه/1999 م). سید قطب من المیلاد الی الاستشهاد، ج 3، دمشق، دار القلم.

-         الخالدی، صلاح عبدالفتاح (1421 ه/2000 م). سید قطب الأدیب الناقد والداثمبه الم جاهد و المفکر المفسر الرائد، دمشق، دار القلم.

-         خفاجی، ابن سنان (1995 م). سرالفصاحه، قاهره، مکتبه صبیح.

-         خفاجی، محمد النعم (بی‌تا). نقد الشعر، بیروت-لبنان، مکتبه الکلیات الزهریه.

-         الراغب، عبدالسلام احمد (1424 ه/2003 م).وظیفه الصوره الفنیه فی القرآن الکریم، چ 2، حلب، فصلت للدراسات و الترجمه وال نشر.

-         زکی نجیب، مبارک (بی‌تا). النثر الفنی فی القرن الرابع، چاپ اول، بیروت، المکتبه المصریه.

-         الزنیدی، عبدالرحمن (1992).مصادره المعزمه فی الفکر الدینی والفلسفی، چاپ اول، قاهره، مکتبه الموید.

-         قطب، بن ابراهیم شاذلی (1980 م). التصویر الفنی فی القرآن الکریم، بیروت، دار الشروق.

-         فتوحی، محمود (1385). بلاغت تصویر، تهران، انتشارات سخن.

-         قطب، بن ابراهیم شاذلی (1988 م). فی ظلال القرآن، بیروت، دار الشروق.

-         قطب، بن ابراهیم شاذلی (1998 م). قصص القرآن فی ظلال القرآن، بیروت، دار الیوسف.

-         سیدی، سید حسن (1387). کارکرد تصویر هنری در قرآن کریم، تهران، نشر سخن.

-         الشایب، احمد (2003 م). الاسلوب دراسه بلاغیه تحلیلیه لاصول الاسالیب الادبیه، چ 12، قاهره، مکتبه النهضه المصریه.

-         شفیعی کدکنی، محمدرضا (1372). صور خیال در شعر فارسی، چ چهارم، تهران، انتشارات آگاه.

-         شفیعی کدکنی، محمدرضا (1384). موسیقی شعر، چ هشتم، تهران، انتشارات آگاه.

-         طباطبایی، سید محمدحسین (1387). ترجمه تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی.

-         عتیق، عبد العزبز (1391). فی النقد العربی، بیروت، دار النهضه.

-         لعشماوی، محمد زکی (1981 م). فلسفه جمال فی الفکر المعاصر، چاپ اول، بیروت، دارالنهضه العربیه.

-         العشماوی، محمد زکی (1994 م).دراسات فی النقد السرحی و الا دب المقارن، چ اول، دار الشروق.

-         عصفور، جابر (1992 م). النقد العربی، ج 2، قاهره-بیروت، دارالکتاب المصندی- دار الکتاب الفبانی.

-         عقاد، عباس محمود (1966 م). مراجعات فی الآداب و الفنون، چاپ اول، بیروت، لبنان، دارالکتباب العربی.

-         کپس، جئورگی (1382). زبان تصویر، ترجمه فیروزه مهاجر، تهران، سروش.

-         کروچه، بندتو (1952 م). کلیات زیبایی‌شناسی، ترجمه­ی فؤاد احسانی،تهران، نشر زجاج.

-         مولایی نیا، عزت ا...(1383). اسالیب بیانی قرآن کریم (پژوهشی پیرامون جمله‌های معترضه در قرآن کریم)،تهران، انتشارات فرهنگ سبز.

-         نصر، حسین (1380). معرفت و معنویت، ج اول، تهران، نشر سهروردی.